वांछित मन्त्र चुनें

पव॑स्वेन्दो॒ पव॑मानो॒ महो॑भि॒: कनि॑क्रद॒त्परि॒ वारा॑ण्यर्ष । क्रीळ॑ञ्च॒म्वो॒३॒॑रा वि॑श पू॒यमा॑न॒ इन्द्रं॑ ते॒ रसो॑ मदि॒रो म॑मत्तु ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

pavasvendo pavamāno mahobhiḥ kanikradat pari vārāṇy arṣa | krīḻañ camvor ā viśa pūyamāna indraṁ te raso madiro mamattu ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

पव॑स्व । इ॒न्दो॒ इति॑ । पव॑मानः । महः॑ऽभिः । कनि॑क्रदत् । परि॑ । वारा॑णि । अ॒र्ष॒ । क्रीळ॑न् । च॒म्वोः॑ । आ । वि॒श॒ । पू॒यमा॑नः । इन्द्र॑म् । ते॒ । रसः॑ । म॒दि॒रः । म॒म॒त्तु॒ ॥ ९.९६.२१

ऋग्वेद » मण्डल:9» सूक्त:96» मन्त्र:21 | अष्टक:7» अध्याय:4» वर्ग:10» मन्त्र:1 | मण्डल:9» अनुवाक:5» मन्त्र:21


0 बार पढ़ा गया

आर्यमुनि

पदार्थान्वयभाषाः - (इन्दो) हे प्रकाशस्वरूप परमात्मन् ! (महोभिः) महापुरुषों से (पवमानः) उपास्यमान आप (पवस्व) हमको पवित्र करें और (कनिक्रदत्) वैदिक वाणियों के द्वारा शब्दायमान होते हुए आप (वाराणि) श्रेष्ठ पुरुषों के प्रति (पर्य्यर्ष) प्राप्त हों और (पूयमानः) सबको पवित्र करते हुए (आविश) हमारे अन्तःकरण में आकर प्रविष्ट हों। हे परमात्मन् ! (ते) तुम्हारा (रसः) आनन्द (मदिरः) जो आह्लादित करनेवाला है, वह (इन्द्रं) कर्म्मयोगी को (ममत्तु) प्रसन्न करे ॥२१॥
भावार्थभाषाः - परमात्मा के आन्दाम्बुधि रस को केवल कर्म्मयोगी ही पान कर सकता है, आलसी निरुद्यमी लोग उक्त आनन्द के अधिकारी कदापि नहीं हो सकते ॥२१॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

'कनिक्रत् + क्रीडन्'

पदार्थान्वयभाषाः - हे (इन्दो) = सोम ! तू (महोभिः) = अपने तेजों से (पवमानः) = हमें पवित्र करता हुआ (पवस्व) = प्राप्त हो । (कनिक्रदत्) = प्रभु के नामों का स्मरण करता हुआ (वाराणि) = वरणीय धनों को (परि अर्ष) = [अभिगमय] प्राप्त करा । सोम तेजस्विता द्वारा हमें पवित्र करता है, प्रभुस्मरण की ओर हमारा झुकाव करता है, तथा सब वरणीय धनों को प्राप्त कराता है। (पूयमानः) = पवित्र किया जाता हुआ, वासनाओं से मलिन न होता हुआ तू (क्रीडन्) = हमें कीड़क की मनोवृत्ति वाला बनाता हुआ (चम्वोः) = द्यावापृथिवी में, मस्तिष्क व शरीर में (आविशः) = प्रवेश कर । (ते) = तेरा (मदिर:) = आनन्द को देनेवाला (रसः) = रस [सार] (इन्द्रम्) = जितेन्द्रिय पुरुष को (ममत्तु) = आनन्दित करे। तेरे रक्षण से उत्पन्न शक्ति जीवन को उल्लासमय बनाये ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- सोम तेजस्विता द्वारा हमें पवित्र करे । वरणीय धनों को प्राप्त कराये। हमें कीड़क की मनोवृत्ति वाला बनाये [sport's man like spirit]।
0 बार पढ़ा गया

आर्यमुनि

पदार्थान्वयभाषाः - (इन्दो) हे प्रकाशस्वरूप परमात्मन् ! (महोभिः, पवमानः) श्रेष्ठजनैरुपास्यमानो भवान् (पवस्व) मां पावयतु (कनिक्रदत्) वेदवाग्भिः शब्दायमानो भवान् (वाराणि, परि, अर्ष) श्रेष्ठपुरुषान् लभतां (चम्वोः, क्रीळन्) ब्रह्माण्डे क्रीडां कुर्वन् (पूयमानः) सर्वान् पावयन् (आ, विश) मदन्तःकरणे निवसतु। हे परमात्मन् ! (ते, रसः) भवत आनन्दः (मदिरः) यः सर्वाह्लादकः स (इन्द्रं, ममत्तु) कर्मयोगिनं तर्पयतु ॥२१॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - O spirit of light divine, beauty and peace, flow, pure and purifying, adored and exalted by great souls, radiate bright and bold and self-proclaimed, and seep into the heart core of chosen souls. Come playing over and between heaven and earth, enter pure and exalted, and may your exalting spirit of ecstasy exhilarate and exalt the soul and its glory in the world of existence.