वांछित मन्त्र चुनें

प्र रे॒भ ए॒त्यति॒ वार॑म॒व्ययं॒ वृषा॒ वने॒ष्वव॑ चक्रद॒द्धरि॑: । सं धी॒तयो॑ वावशा॒ना अ॑नूषत॒ शिशुं॑ रिहन्ति म॒तय॒: पनि॑प्नतम् ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

pra rebha ety ati vāram avyayaṁ vṛṣā vaneṣv ava cakradad dhariḥ | saṁ dhītayo vāvaśānā anūṣata śiśuṁ rihanti matayaḥ panipnatam ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

प्र । रे॒भः । ए॒ति॒ । अति॑ । वार॑म् । अ॒व्यय॑म् । वृषा॑ । वने॑षु । अव॑ । च॒क्र॒द॒त् । हरिः॑ । सम् । धी॒तयः॑ । वा॒व॒शा॒नाः । अ॒नू॒ष॒त॒ । शिशु॑म् । रि॒ह॒न्ति॒ । म॒तयः॑ । पनि॑प्नतम् ॥ ९.८६.३१

ऋग्वेद » मण्डल:9» सूक्त:86» मन्त्र:31 | अष्टक:7» अध्याय:3» वर्ग:18» मन्त्र:1 | मण्डल:9» अनुवाक:5» मन्त्र:31


0 बार पढ़ा गया

आर्यमुनि

पदार्थान्वयभाषाः - (रेभः) शब्दब्रह्म का आधार परमात्मा (वारमव्ययं) वरणीय उपासक को (प्र अत्येति) भली-भाँति प्राप्त होता है। जो परमात्मा (वृषा) बलों का दाता है (स हरिः) वह सबको स्वसत्ता में लीन करनेवाला परमात्मा (वनेषु) उपासनाओं में (अवचक्रदत्) शब्दायमान होता है। (धीतयः) उपासक लोग (वावशानाः) उसकी उपासना में मग्न हुए-हुए (समनूषत) भली-भाँति उसकी स्तुति करते हैं। (पनिप्नतम्) उस शब्दब्रह्म के आदि कारण ब्रह्म को जो (शिशुं) सबका लक्ष्यस्थान है, उसको (मतयः) सुमति लोग (रिहन्ति) साक्षात्कार करते हैं ॥३१॥
भावार्थभाषाः - जो लोग चित्तवृत्ति को अन्य प्रवाहों से हटाकर एकमात्र परमात्मा का ध्यान करते हैं, वे ही परमात्मा को भली-भाँति साक्षात्कार करते हैं, अन्य नहीं ॥३१॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

'शिशु पनिप्रत'

पदार्थान्वयभाषाः - (रेभः) = स्तोता हमें प्रभु साधन की ओर झुकानेवाला, यह सोम (वारम्) = वासनाओं का निवारण करनेवाले (अव्ययम्) = [अविअय] विविध विषयों की ओर न जानेवाले पुरुष को (अति) = अतिशयेन एति प्राप्त होता है । (वृषा) = यह शक्ति का सेचन करनेवाला होता है । (वनेषु) = उपासकों में (अवचक्रदत्) = प्रभु के नामों का उच्चारण करनेवाला होता है। (हरि:) = सब दुःखों का हरण करता है। (धीतयः) = प्रभु का ध्यान करनेवाले व (वावशाना:) = सोमरक्षण की प्रबल कामनावाले (सं अनूषत) = इस सोम का स्तवन करते हैं। इसके गुणों का प्रतिपादन करते हैं । (मतयः) = विचारशील पुरुष (शिशुम्) = [शो तनूकरणे] बुद्धि को तीव्र करनेवाले, (पनिप्तम्) = खूब ही प्रभु का स्तवन करनेवाले इस सोम का (रिहन्ति) = आस्वाद लेते हैं। सोमरक्षण से आनन्द का अनुभव करते हैं। यह सोम बुद्धि को तीव्र बनाता है और मन को प्रभुप्रवण करता है ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- सोम हमारी बुद्धि को तीव्र बनाता है, प्रभु साधन की ओर हमारा झुकाव करता है । इस प्रकार यह हमारे आनन्द का कारण बनता है ।
0 बार पढ़ा गया

आर्यमुनि

पदार्थान्वयभाषाः - (रेभः) शब्दब्रह्माश्रयः परमात्मा (वारं, अव्ययं) वरणीयमुपासकं (प्र, अति, एति) सर्वप्रकारेण सङ्गच्छति। यः परमात्मा (वृषा) बलानि ददाति। (सः, हरिः) स सर्वस्य सत्तायां लीनः परमात्मा (वनेषु) उपासनासु (अव, चक्रदत्) शब्दायमानो भवति (धीतयः) उपासकाः (वावशानाः) तस्योपासनासु मग्नाः सन्तः (सं, अनूषत) सर्वप्रकारैः तं स्तुवन्ति। (पनिप्नतं) शब्दब्रह्मणो निदानं ब्रह्म यत् (शिशुं) सर्वस्य लक्ष्यस्थानमस्ति तत् (मतयः) बुद्धिमन्तः (रिहन्ति) साक्षात्कारं कुर्वन्ति ॥३१॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - The Absolute divine, Shabda Brahma, emerges roaring with a bang, AUM, goes forward creating and sounding over and across the imperishable world of his desire, potent in creative showers, and transcends his own creation. The same all potent and overflowing presence, blissful, projecting all and withdrawing all, roars loud and bold in moments of time and acts of love, desire and worshipful creations. That do the wise sages, loving and worshipful, adore and exalt in prayer. The wise and vibrant all love and adore the admirable presence living and breathing in the entire world of existence.