वांछित मन्त्र चुनें

प्र शु॒क्रासो॑ वयो॒जुवो॑ हिन्वा॒नासो॒ न सप्त॑यः । श्री॒णा॒ना अ॒प्सु मृ॑ञ्जत ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

pra śukrāso vayojuvo hinvānāso na saptayaḥ | śrīṇānā apsu mṛñjata ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

प्र । शु॒क्रासः॑ । व॒यः॒ऽजुवः॑ । हि॒न्वा॒नासः॑ । न । सप्त॑यः । श्री॒णा॒नाः । अ॒प्ऽसु । मृ॒ञ्ज॒त॒ ॥ ९.६५.२६

ऋग्वेद » मण्डल:9» सूक्त:65» मन्त्र:26 | अष्टक:7» अध्याय:2» वर्ग:6» मन्त्र:1 | मण्डल:9» अनुवाक:3» मन्त्र:26


0 बार पढ़ा गया

आर्यमुनि

पदार्थान्वयभाषाः - (शुक्रासः) वीर्यवाले (वयोजुवः) अन्नादि की विद्या जाननेवाले (श्रीणानाः) विद्या द्वारा संस्कृत हुए उक्त प्रकार के विद्वान् ऋत्विक् लोगों द्वारा (मृञ्जत) वरण किये जाते हैं। (न) जैसे कि (अप्सु हिन्वानासः) जलों में शुद्ध किये हुए (सप्तयः) इन्द्रियों के सात द्वार (प्र) शुभ गुणों को देते हैं ॥१६॥
भावार्थभाषाः - परमात्मा उपदेश करता है कि हे जीवों ! जिस प्रकार ज्ञानेन्द्रिय के सप्तद्वार जल में शुद्ध किये हुए सुन्दर ज्ञान के साधन बनते हैं, इसी प्रकार यज्ञों में वर्णन किये हुए विद्वान् ज्ञान द्वारा तुम्हारे कल्याणकारी होते हैं ॥१६॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

शुक्रासः वयोजुवः

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (शुक्रासः) = ज्ञानदीप्ति के कारणभूत (वयोजुवः) = आयुष्य को दीर्घकाल तक प्रेरित करनेवाले सोमकण श्(रीणाना:) = हमारी शक्तियों को परिपक्व करते हुए हैं। ये सोमकण (अप्सु) = कर्मों में (प्रमृञ्जत) = शुद्ध किये जाते हैं, कर्मों को करते रहने पर वासनाओं का आक्रमण नहीं होता । सो कर्मों में लगे रहना ही सोमकणों के शोधन का मार्ग है। [२] ये सोमकण (हिन्वानासः) = प्रेरित किये जाते हुए (सप्तयः न) = घोड़ों के समान हैं । जैसे वे घोड़े हमें लक्ष्य-स्थान पर पहुँचाते हैं, उसी प्रकार ये सोमकण भी हमें प्रभु रूप लक्ष्य स्थान पर पहुँचानेवाले होते हैं।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- सोम-शुद्धि का साधन कर्त्तव्यपरायणता है। शुद्ध सोम हमें ज्ञानदीप्त, दीर्घ जीवनवाला तथा लक्ष्य स्थान को प्राप्त करनेवाला बनाते हैं।
0 बार पढ़ा गया

आर्यमुनि

पदार्थान्वयभाषाः - (शुक्रासः) वीर्यवन्तः (वयोजुवः) अन्नादिपदार्थविद्याविदः (श्रीणानाः) विद्यया संस्कृता विद्वांसः ऋत्विग्भिः (मृञ्जत) स्वीक्रियन्ते (न) यथा (अप्सु हिन्वानासः) जलशुद्धानि (सप्तयः) इन्द्रियाणां सप्तद्वाराणि (प्र) शुभगुणान् ददते ॥१६॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Pure and powerful, vital and vitalising, stimulated and stimulating, energised and energising, seasoned and cleansing, sanctified and sanctifying somas, natural and human powers, reflect in the actions and achievements of humanity like the seven rays of light, and they shine and enlighten the world to move on with its daily rounds.