वांछित मन्त्र चुनें

अ॒या नि॑ज॒घ्निरोज॑सा रथसं॒गे धने॑ हि॒ते । स्तवा॒ अबि॑भ्युषा हृ॒दा ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

ayā nijaghnir ojasā rathasaṁge dhane hite | stavā abibhyuṣā hṛdā ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

अ॒या । नि॒ऽज॒घ्निः । ओज॑सा । र॒थ॒ऽस॒ङ्गे । धने॑ । हि॒ते । स्तवै॑ । अबि॑भ्युषा । हृ॒दा ॥ ९.५३.२

ऋग्वेद » मण्डल:9» सूक्त:53» मन्त्र:2 | अष्टक:7» अध्याय:1» वर्ग:10» मन्त्र:2 | मण्डल:9» अनुवाक:2» मन्त्र:2


0 बार पढ़ा गया

आर्यमुनि

पदार्थान्वयभाषाः - हे परमात्मन् ! आप (अया ओजसा निजघ्निः) अपने इस शत्रुनाशनशील पराक्रम से शत्रु की शक्तियों को शमन करनेवाले हैं। इस से (रथसङ्गे धने हिते) शरीररूप रथ के हितकारक धनादि ऐश्वर्यनिमित्त (अबिभ्युषा हृदा स्तवै) अन्तःकरणों से आपकी स्तुति करते हैं ॥२॥
भावार्थभाषाः - जो पुरुष शुभ कार्य करते हुए परमात्मा के उपासनासमय निर्भयता से उसकी समक्षता लाभ करते हैं, वे सदैव तेजस्वी और ब्रह्मवर्चस्वी आदि दिव्यभावों को उपलब्ध करते हैं ॥२॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

ओजस्विता से शत्रुहनन

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे सोम ! गत मन्त्र के अनुसार तेरे रक्षण के द्वारा उत्पन्न (अया ओजसा) = इस ओज के द्वारा (निजघ्निः) = मैं शत्रुओं का हनन करनेवाला होता हूँ। [२] रथसंगे इस शरीर रूप रथ के वासनाओं के साथ युद्ध के उपस्थित होने पर हिते धने हितकर धन की प्राप्ति के निमित्त मैं (अबिभ्युषा) = न भयभीत हुए हुए (हृदा) = हृदय से (स्तवा) = उस प्रभु का स्तवन करता हूँ। [संग=fight, encounter] प्रभु का स्तवन ही मुझे वह शक्ति देता है, जिससे कि मैं इन काम-क्रोध आदि शत्रुओं का पराभव कर पाता हूँ। इनका पराभव ही मुझे सोम के रक्षण के योग्य बनाता है और तभी मैं ओजस्वी व विजयी बनता हूँ। इस स्थिति ही में मुझे सब इष्ट धनों का लाभ होता है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ - प्रभु-स्तवन से मैं ओजस्वी बनकर शत्रुओं का विजय करता हूँ। अब सोमरक्षण के होने पर मुझे सब इष्ट धन प्राप्त होते हैं ।
0 बार पढ़ा गया

आर्यमुनि

पदार्थान्वयभाषाः - हे परमात्मन् ! भवान् (अया ओजसा निजघ्निः) अनेन स्वशत्रुदलनशीलमहाबलेन स्वशत्रुशक्तिशमकोऽस्ति | एतेन (रथसङ्गे धने हिते) शरीररूपरथस्य हितकारकधनाद्यैश्वर्यनिमित्तं (अबिभ्युषा हृदा स्तवै) निवृत्तभयान्तःकरणेन भवन्तं स्तुमः ॥२॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - By this power and valour of yours you eliminate the negative forces. In this battle of the body chariot on hand in this life, we adore you with a fearless heart, you being the protector and guide.