अजी॑जनो॒ हि प॑वमान॒ सूर्यं॑ वि॒धारे॒ शक्म॑ना॒ पय॑: । गोजी॑रया॒ रंह॑माण॒: पुरं॑ध्या ॥
अंग्रेज़ी लिप्यंतरण
मन्त्र उच्चारण
ajījano hi pavamāna sūryaṁ vidhāre śakmanā payaḥ | gojīrayā raṁhamāṇaḥ puraṁdhyā ||
पद पाठ
अजी॑जनः । हि । प॒व॒मा॒न॒ । सूर्य॑म् । वि॒ऽधारे॑ । शक्म॑ना । पयः॑ । गोऽजी॑रया । रंह॑माणः । पुर॑न्ध्या ॥ ९.११०.३
ऋग्वेद » मण्डल:9» सूक्त:110» मन्त्र:3
| अष्टक:7» अध्याय:5» वर्ग:22» मन्त्र:3
| मण्डल:9» अनुवाक:7» मन्त्र:3
0 बार पढ़ा गया
आर्यमुनि
पदार्थान्वयभाषाः - (पवमान) हे सबको पवित्र करनेवाले परमात्मन् ! आप (पयः, विधारे) जलों को धारण करनेवाले अन्तरिक्षदेश में (शक्मना) अपनी शक्ति से (सूर्यं) सूर्य्य को (अजीजनः) उत्पन्न करते हैं और (गोजीरया, पुरन्ध्या) पृथिव्यादि लोकों को प्रेरणा करनेवाली बड़ी शक्ति से भी (रंहमाणः) अत्यन्त वेगवान् हैं ॥३॥
भावार्थभाषाः - इस मन्त्र का भाव यह है कि वह परमपिता परमात्मा, जो अभ्युदय तथा निःश्रेयस का दाता है, उसका प्रभुत्व विद्युत् से भी अधिकतर है ॥३॥
0 बार पढ़ा गया
हरिशरण सिद्धान्तालंकार
गोजीरया पुरुन्ध्या
पदार्थान्वयभाषाः - हे (पवमान) = पवित्र करनेवाले सोम ! तू (हि) = निश्चय से (विधारे) = विशिष्ट धारण के निमित्त (सूर्यं अजीजन:) = ज्ञानसूर्य को उदित करता है । सोमरक्षण से मस्तिष्क की पवित्रता होकर ज्ञान प्राप्ति की अनुकूलता होती है। शक्मना हे सोम ! तू अपनी शक्ति से (पयः) = [अजीजन:] प्राप्यायन को प्राप्त करानेवाला हो । (गोजीरया) = इन्द्रियों को उत्तम कर्मों में प्रेरित करनेवाली (पुरन्ध्या) = पालक बुद्धि के साथ (रहमाण:) = शरीर में तीव्र गतिवाला होता है ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- सोम ज्ञानसूर्य को उदित करता है। शक्ति से अंगों का अप्यायन करता है, इन्द्रियों को प्रेरित करनेवाली बुद्धि से हमें प्राप्त होता है।
0 बार पढ़ा गया
आर्यमुनि
पदार्थान्वयभाषाः - (पवमान) हे सर्वपावक परमात्मन् ! भवान् (पयः, विधारे) जलधारकेऽन्तरिक्षप्रदेशे (शक्मना) स्वशक्त्या (सूर्यं) रविम् (अजीजनः) उत्पादयति (गोजीरया) पृथिव्यादिलोकानां प्रेरिका या शक्तिः (पुरन्ध्या) याऽतिमहती ततोऽपि (रंहमाणः) अधिकवेगवानस्ति॥३॥
0 बार पढ़ा गया
डॉ. तुलसी राम
पदार्थान्वयभाषाः - Soma, pure, purifying and dynamic by your essential omnipotence, mighty moving with cosmic intelligence and ignition of oceanic particles of Prakrti, you create the sun, generate bio-energy in all containing space and set in motion the stars and planets of the universe.
