अपा॑दु शि॒प्र्यन्ध॑सः सु॒दक्ष॑स्य प्रहो॒षिण॑: । इन्दो॒रिन्द्रो॒ यवा॑शिरः ॥
अंग्रेज़ी लिप्यंतरण
मन्त्र उच्चारण
apād u śipry andhasaḥ sudakṣasya prahoṣiṇaḥ | indor indro yavāśiraḥ ||
पद पाठ
अपा॑त् । ऊँ॒ इति॑ । शि॒प्री । अन्ध॑सः । सु॒ऽदक्ष॑स्य । प्र॒ऽहो॒षिणः॑ । इन्दोः॑ । इन्द्रः॑ । यव॑ऽआशिरः ॥ ८.९२.४
ऋग्वेद » मण्डल:8» सूक्त:92» मन्त्र:4
| अष्टक:6» अध्याय:6» वर्ग:15» मन्त्र:4
| मण्डल:8» अनुवाक:9» मन्त्र:4
0 बार पढ़ा गया
हरिशरण सिद्धान्तालंकार
सुदक्षस्य प्रहोषिणः
पदार्थान्वयभाषाः - [१] वे (शिप्री) = उत्तम हनु व नासिकाओं को प्राप्त करानेवाले प्रभु खूब चबाकर भोजन करने व प्राणायाम श्रमसाधनों से (अन्धसः) = शरीर रथ सोम का (उ) = निश्चय से (अपाद्) = रक्षण करते हैं। इस सोम का जो (सुदक्षस्य) = हमें उत्तम बल को देता है तथा (प्रहोषिणः) = हमें त्याग की वृत्तिवाला बनाता है [हु दाने] । [२] (इन्द्रः) = वह परमैश्वर्यशाली प्रभु (इन्दोः) = इस सोम के द्वारा (यवाशिरः) = [यु अभिश्रणे, शृ हिंसायाम्] सब मलों का हमारे से अभिश्रण करनेवाले व सब वासनाओं का संहार करनेवाले हैं।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- हम उत्तम सात्त्विक भोजन को चबाकर खायें तथा प्राणायाम में प्रवृत्त हों। इस प्रकार सोमरक्षण द्वारा जीवन को नीरोग व पवित्र बनानेवाले हों। यह सोम हमें उत्तम बलवाला व त्याग की वृत्तिवाला बनायेगा ।
0 बार पढ़ा गया
डॉ. तुलसी राम
पदार्थान्वयभाषाः - Let Indra, the ruler, value, protect and promote the soma homage mixed and strengthened with the delicacies of life and offered by the generous and enlightened people. (The mantra points to the circulation of wealth and economy of the nation managed by the tax payers and the ruling powers of the government.)
