वांछित मन्त्र चुनें

मो षु ब्र॒ह्मेव॑ तन्द्र॒युर्भुवो॑ वाजानां पते । मत्स्वा॑ सु॒तस्य॒ गोम॑तः ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

mo ṣu brahmeva tandrayur bhuvo vājānām pate | matsvā sutasya gomataḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

मो इति॑ । सु । ब्र॒ह्माऽइ॑व । त॒न्द्र॒युः । भुवः॑ । वा॒जा॒ना॒म् । प॒ते॒ । मत्स्व॑ । सु॒तस्य॑ । गोऽम॑तः ॥ ८.९२.३०

ऋग्वेद » मण्डल:8» सूक्त:92» मन्त्र:30 | अष्टक:6» अध्याय:6» वर्ग:20» मन्त्र:4 | मण्डल:8» अनुवाक:9» मन्त्र:30


0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

मा तन्द्रयुः [अनालस्य]

पदार्थान्वयभाषाः - [१] जीव को प्रभु कहते हैं कि हे (वाजानां पते) = शक्तियों के रक्षक जीव ! तू गत मन्त्र के अनुसार प्रभु की मित्रता में दान की वृत्तिवाला बनकर धारणात्मक कर्मों को करता हुआ, (ब्रह्म इव) = प्रभु जैसा बनकर (तन्द्रयुः) = आलस्य को अपने साथ जोड़नेवाला (मा उ) = मत ही (सुभव) = सम्यक् हो। कभी आलसी न बनकर सदा सत्कर्मों में प्रवृत्त रह । [२] तू (सुतस्य) = शरीर में उत्पन्न किये गये इस (गोमतः) = प्रशस्त ज्ञान की वाणियों व इन्द्रियोंवाले सोम का रक्षण करता हुआ (मत्स्वा) = आनन्द का अनुभव कर । सुरक्षित सोम तेरे ज्ञान को बढ़ाये। यह तेरी इन्द्रियों को सशक्त बनाये और तू जीवन में आनन्द व उल्लास का अनुभव करे।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- हम शक्तियों के स्वामी बनकर प्रभु जैसा बनते हुए कभी आलसी न हों। उत्पन्न सोम के रक्षण के द्वारा इन्द्रियों को प्रशस्त बनाकर आनन्दयुक्त जीवनवाले हों।
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - O ruler, protector and promoter of the honour and excellence of life, just as a vibrant scholar of divine knowledge never slackens into sloth from wakefulness, so you too should never be slothful and half asleep. Be ever wakeful, enjoy and guard the distilled essence of knowledge and creative achievement of wealth, honour and excellence.