इन्द्र॒ इन्नो॑ म॒हानां॑ दा॒ता वाजा॑नां नृ॒तुः । म॒हाँ अ॑भि॒ज्ञ्वा य॑मत् ॥
अंग्रेज़ी लिप्यंतरण
मन्त्र उच्चारण
indra in no mahānāṁ dātā vājānāṁ nṛtuḥ | mahām̐ abhijñv ā yamat ||
पद पाठ
इन्द्रः॑ । इत् । नः॒ । म॒हाना॑म् । द॒ता । वाजा॑नाम् । नृ॒तुः । म॒हान् । अ॒भि॒ऽज्ञु । आ । य॒म॒त् ॥ ८.९२.३
ऋग्वेद » मण्डल:8» सूक्त:92» मन्त्र:3
| अष्टक:6» अध्याय:6» वर्ग:15» मन्त्र:3
| मण्डल:8» अनुवाक:9» मन्त्र:3
0 बार पढ़ा गया
हरिशरण सिद्धान्तालंकार
महानां वाजानां दाता
पदार्थान्वयभाषाः - [१] (इन्द्र:) = वह परमैश्वर्यशाली प्रभु (नः) = हमारे लिये (इत्) = निश्चय से (महानाम्) = [मघानां ] सब ऐश्वर्यों के (दाता) = देनेवाले हैं। वे प्रभु ही (वाजानाम्) = सब शक्तियों के व गतियों के देनेवाले हैं। इन ऐश्वर्यों व शक्तियों को देकर प्रभु ही (नृतुः) = हमें आगे ले चलनेवाले अथवा इस सम्पूर्ण नृत्य के करानेवाले हैं। यह संसार अभिनय-स्थली है, प्रभु ही सब अभिनय करानेवाले सूत्रधार हैं। जीव ही अभिनेता [Actors] हैं। [२] वे (महान्) = पूजनीय प्रभु (अभिशु) = [ अभिगत जानुकं यथा स्यात् तथा] घुटने टिकवाकर (आयमत्) = हमें नियम में रखते हैं। हमें वे विनीत व संयमी बनाते हैं।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- प्रभु हमारे लिये ऐश्वर्यों व शक्तियों को प्राप्त कराते हैं। वे ही इस संसाररूप अभिनय-स्थली के सूत्रधार होते हुए हमें नृत्य कराते हैं, अपने शासन से वे हमें विनीत व संयमी बनाते हैं।
0 बार पढ़ा गया
डॉ. तुलसी राम
पदार्थान्वयभाषाः - Indra is a happy and joyous leader, giver of a high order of living, energy and life’s victories. May he, with love, courtesy and humility, lead us to life’s greatness and glory.
