वांछित मन्त्र चुनें

अव॑ स्वराति॒ गर्ग॑रो गो॒धा परि॑ सनिष्वणत् । पिङ्गा॒ परि॑ चनिष्कद॒दिन्द्रा॑य॒ ब्रह्मोद्य॑तम् ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

ava svarāti gargaro godhā pari saniṣvaṇat | piṅgā pari caniṣkadad indrāya brahmodyatam ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

अव॑ । स्व॒रा॒ति॒ । गर्ग॑रः । गो॒धा । परि॑ । स॒नि॒स्व॒न॒त् । पिङ्गा॑ । परि॑ । च॒नि॒स्क॒द॒त् । इन्द्रा॑य । ब्रह्म॑ । उत्ऽय॑तम् ॥ ८.६९.९

ऋग्वेद » मण्डल:8» सूक्त:69» मन्त्र:9 | अष्टक:6» अध्याय:5» वर्ग:6» मन्त्र:4 | मण्डल:8» अनुवाक:7» मन्त्र:9


0 बार पढ़ा गया

शिव शंकर शर्मा

पदार्थान्वयभाषाः - (वज्रिणे) दण्डधारी (इन्द्राय) उस इन्द्र के लिये (गावः) ये पृथिव्यादिलोक (आशिरम्) पुष्टिकर (मधु+दुदुह्रे) मधु दे रहे हैं। (यत्) जिस मधु को (उपह्वरे) समीप में ही (सीम्) सर्वत्र वह (विदत्) पाता है ॥६॥
भावार्थभाषाः - इसका आशय यह है कि जिस परमात्मा की प्रीति के लिये मानो ये सम्पूर्ण जगत् ही अपना-अपना स्वत्व दे रहे हैं और ईश्वर सर्वत्र व्यापक होने के कारण वह वहाँ ही उसे पा भी रहा है, तब स्वल्प मनुष्य उसको क्या दे सकेगा। तथापि हे मनुष्यों ! तुम्हारे निकट जो कुछ हो, उसकी प्रीत्यर्थ उसको दो ॥६॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

माम् अनुस्मर युध्य च

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (गर्गरः) = युद्ध का नगाड़ा (अवस्वराति) = अतिशयेन भयानक शब्द को कर रहा है। (गोधा) = हस्तघ्न (परिसनिष्वणत्) = चारों ओर आवाज़ को फैला रहे हैं। हस्तघ्नों पर होनेवाले डोरी के प्रहारों से शब्द उठ रहे हैं। (पिङ्गा) = पिंगल वर्णवाली (ज्या परिचनिष्कत्) = धनुष की डोरी चारों ओर गति कर रही है-आक्रमण कर रही है। [२] एवं चारों ओर सारा वातावरण भयंकर युद्ध का है। इस युद्ध में (इन्द्रस्य) = उस शत्रुविद्रावक प्रभु के लिए (ब्रह्म उच्चतम्) = मन्त्रों द्वारा स्तवन उत्थित हुआ है। हमारा यही कर्तव्य है कि प्रभु का स्मरण करें और युद्ध में सन्नद्ध रहें। प्रभुस्मरण ही हमें इस संसार संघर्ष में विजयी बनाएगा।
भावार्थभाषाः - भावार्थ-चारों ओर युद्ध का वातावरण उपस्थित है। हम प्रभु का स्मरण करें और युद्ध को करते चलें। प्रभु ही तो हमें विजयी बनाएँगे।
0 बार पढ़ा गया

शिव शंकर शर्मा

पदार्थान्वयभाषाः - हे मनुष्याः ! वज्रिणे=दण्डधराय। इन्द्राय। इमाः। गावः=पृथिव्यादिलोकाः। आशिरं=पुष्टिकरम्। मधु+ दुदुह्रे=दुहते। समर्पयन्ति। यन्मधु। सः। उपह्वरे=समीपे एव। सीम्=सर्वतः। विदत्=प्राप्नोति ॥६॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - The drum booms aloud, the bow string strikes the arm guard, the string bells jingle, let the hymns rise in honour of Indra.