वांछित मन्त्र चुनें

आजि॑पते नृपते॒ त्वमिद्धि नो॒ वाज॒ आ व॑क्षि सुक्रतो । वी॒ती होत्रा॑भिरु॒त दे॒ववी॑तिभिः सस॒वांसो॒ वि शृ॑ण्विरे ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

ājipate nṛpate tvam id dhi no vāja ā vakṣi sukrato | vītī hotrābhir uta devavītibhiḥ sasavāṁso vi śṛṇvire ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

आजि॑ऽपते । नृ॒ऽप॒ते॒ । त्वम् । इत् । हि । नः॒ । वाजे॑ । आ । व॒क्षि॒ । सु॒क्र॒तो॒ इति॑ सुऽक्रतो । वी॒ती । होत्रा॑भिः । उ॒त । दे॒ववी॑तिऽभिः । स॒स॒ऽवांसः॑ । वि । शृ॒ण्वि॒रे॒ ॥ ८.५४.६

ऋग्वेद » मण्डल:8» सूक्त:54» मन्त्र:6 | अष्टक:6» अध्याय:4» वर्ग:25» मन्त्र:2 | मण्डल:8» अनुवाक:6» मन्त्र:6


0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

आजिपति-नृपति

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे (आजिपते) = युद्धों के रक्षक, (नृपते) = उन्नतिपथ पर चलनेवालों के रक्षक, (सुक्रतो) = उत्तम प्रज्ञान व शक्तिवाले प्रभो ! (त्वम् इत् हि) = आप ही (नः) = हमें (वाजे) = शक्ति में आवक्षि धारण करते हो, अर्थात् आप ही हमें सब सामर्थ्यो को देते हो। [२] आपके उपासक (वीती) = [वी असने] अन्धकार को परे फेंकने के द्वारा (होत्राभिः) = दानपूर्वक अदन की प्रक्रियाओं से, अर्थात् यज्ञशेष के सेवन से तथा (देववीतिभिः) = दिव्यगुणों की प्राप्तियों से (ससवांसः) = प्रभु का संभजन करते हुए (विशृण्वरे) = विशिष्ट ख्याति को प्राप्त करते हैं। वास्तव में प्रभु के सम्पर्क से ये युद्धों में विजयी बनते हैं और नर बनकर आगे बढ़ते हैं।
भावार्थभाषाः - भावार्थ:- प्रभु हमें शक्ति देते हैं। यज्ञशेष के सेवन व दिव्यगुणों की प्राप्ति से ही वस्तुतः प्रभुसंभजन होता है। प्रभु हमें संग्राम में विजयी बनाते हैं।
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Guide and protector of our struggles and our people in struggle for advancement, ruler of the human nation, inspirer of noble acts of charity, you alone conduct us successfully through our battles for progress. Seekers of honour and excellence win fame and glory by cherished yajnic performers and their service and devotion to the divinities of nature and humanity.