ऊ॒र्ध्वा हि ते॑ दि॒वेदि॑वे स॒हस्रा॑ सू॒नृता॑ श॒ता । ज॒रि॒तृभ्यो॑ वि॒मंह॑ते ॥
अंग्रेज़ी लिप्यंतरण
मन्त्र उच्चारण
ūrdhvā hi te dive-dive sahasrā sūnṛtā śatā | jaritṛbhyo vimaṁhate ||
पद पाठ
ऊ॒र्ध्वा । हि । ते॒ । दि॒वेऽदि॑वे । स॒हस्रा॑ । सू॒नृता॑ । श॒ता । ज॒रि॒तृऽभ्यः॑ । वि॒ऽमंह॑ते ॥ ८.४५.१२
ऋग्वेद » मण्डल:8» सूक्त:45» मन्त्र:12
| अष्टक:6» अध्याय:3» वर्ग:44» मन्त्र:2
| मण्डल:8» अनुवाक:6» मन्त्र:12
0 बार पढ़ा गया
शिव शंकर शर्मा
पदार्थान्वयभाषाः - (इन्द्रः) वह शुद्ध और दृढ़व्रती जीवात्मा (अस्माकम्) हमारे (सु+रथम्) शरीररूप सुन्दर रथ को (सातये) अभीष्ट लाभ के लिये (पुरः+कृणोतु) इस संसार में सबके आगे करे अर्थात् इस शरीर को यशस्वी बनावे (यम्) जिस अन्तरात्मा को (धूर्तयः) हिंसक पापाचार (न+धूर्वन्ति) हिंसित नहीं कर सकते ॥९॥
भावार्थभाषाः - जो आत्मा पापाचरणों से रहित और सदाचारों से सुभूषित और विवेकी है, वही स्वाधार शरीर को जगत् में श्रेष्ठ और पूज्य बनाता है। अतः हे मनुष्यों ! आत्मकल्याण के मार्गों के तत्त्वविद् पुरुषों की शिक्षा पर चलकर अपने को सुधारो ॥९॥
0 बार पढ़ा गया
हरिशरण सिद्धान्तालंकार
'सहस्त्रा शता' सूनृता
पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे प्रभो! (ते) = आपके (सहस्रा) = सहस्रों व (शता)-सैंकड़ों अथवा (सहस्त्रा) = [सहस्] आनन्दप्रद (शता) = शत वर्ष पर्यन्त चलनेवाले (सूनृता) = सौभाग्ययुक्त धन (दिवे-दिवे) = प्रतिदिन (हि) = निश्चय से (ऊर्ध्वा) = ऊपर उठे हुए हैं, अर्थात् उद्यत हैं। [२] (जरितृभ्यः) = स्तोताओं के लिए दिये जानेवाले इन धनों को यह उपासक (विमंहते) = विशेषरूप से स्तुत करता है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- प्रभु की देन सैंकड़ों व सहस्रों हैं। एक स्तोता उन देनों का गायन करता है।
0 बार पढ़ा गया
शिव शंकर शर्मा
पदार्थान्वयभाषाः - स इन्द्रः। अस्माकम्। सु=शोभनम्। रथम्। सातये=लाभाय। पुरः=अग्रे। कृणोतु=करोति। यमिन्द्रम्। धूर्तयः=हिंसकाः पापाचाराः। न धूर्वन्ति=न हिंसन्ति ॥९॥
0 बार पढ़ा गया
डॉ. तुलसी राम
पदार्थान्वयभाषाः - Your kindness and generosity rises day by day a hundredfold and a thousandfold, higher and higher, and as it rises, it blesses them.
