वांछित मन्त्र चुनें

स्मद॑भीशू॒ कशा॑वन्ता॒ विप्रा॒ नवि॑ष्ठया म॒ती । म॒हो वा॒जिना॒वर्व॑न्ता॒ सचा॑सनम् ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

smadabhīśū kaśāvantā viprā naviṣṭhayā matī | maho vājināv arvantā sacāsanam ||

पद पाठ

स्मद॑भीशू॒ इति॒ स्मत्ऽअ॑भीशू । कशा॑ऽवन्ता । विप्रा॑ । नवि॑ष्ठया । म॒ती । म॒हः । वा॒जिनौ॑ । अर्व॑न्ता । सचा॑ । अ॒स॒न॒म् ॥ ८.२५.२४

ऋग्वेद » मण्डल:8» सूक्त:25» मन्त्र:24 | अष्टक:6» अध्याय:2» वर्ग:25» मन्त्र:4 | मण्डल:8» अनुवाक:4» मन्त्र:24


0 बार पढ़ा गया

शिव शंकर शर्मा

पुनः उपासनाफल दिखलाते हैं।

पदार्थान्वयभाषाः - मैं उपासक (नविष्ठया+मतीः) नूतन-२ बुद्धियों से युक्त (अर्वन्ता) द्विविध इन्द्रिय (सचा) साथ ही (असनम्) प्राप्त किये हुए हूँ। कैसे हैं (अस्मदभीशू) शोभनज्ञान-रज्जुयुक्त (कशावन्ता) विवेककशासंयुक्त (विप्रा) मेधावी विचारशील (महः) बड़े (वाजिनौ) शीघ्रगामी हैं ॥२४॥
भावार्थभाषाः - कर्मेन्द्रिय और ज्ञानन्द्रिय दोनों को शुद्ध कर्मकुशल, विवेकयुक्त और धीर बनावे ॥२४॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

वाजिनौ अर्वन्तौ

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (स्मद् अभीशू) = शोभन शरीर की कान्तिवाले अथवा शोभन लगामवाले, (कशावन्ता) = अर्थों को प्रकाशक शुभ वाणीवाले, (विप्रा) = विशेषरूप से पूरण करनेवाले, मेधाविता से युक्त इन्द्रियाश्वों को (नविष्ठया मती) = अत्यन्त स्तुत्य बुद्धि के साथ (सचा) = साथ-साथ (असनम्) = प्राप्त करता हूँ। [२] ये इन्द्रियाश्व (महः वाजिनौ) = बड़े शक्तिशाली व (अर्वन्ता) = वासनाओं का संहार करनेवाले हैं। इन इन्द्रियाश्वों के द्वारा ही तो मैं लक्ष्य - स्थान पर पहुँचूँगा ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- हमारे इन्द्रियाश्व प्रशस्त लगामवाले, प्रशस्त शब्दोंवाले, पूरण को करनेवाले, शक्तिशाली व वासनाओं का संहार करनेवाले हों। इनको मैं स्तुत्य बुद्धि के साथ प्राप्त करता हूँ। अगले सूक्त का भी ऋषि 'विश्वमना वैयश्व' ही है-
0 बार पढ़ा गया

शिव शंकर शर्मा

पुनः उपासनाफलं दर्शयति।

पदार्थान्वयभाषाः - अहमुपासकः। नविष्ठया=नूतनतरया। मती=मत्या युक्तौ। द्वौ। अर्वन्ता=अर्वन्तौ=द्विविधाविन्द्रियाश्वौ। सचा=सार्धमेव। असनम्=प्राप्तवानस्मि। कीदृशौ। स्मदभीशू=शोभनरज्जुयुक्तौ। कशावन्ता=बुद्धिकशावन्तौ। विप्रा=विप्रौ। महः=महान्तौ। वाजिनौ=शीघ्रगामिनौ ॥२४॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - From the highest lord of glory I have achieved, by grace, the gift of twin faculties of vibrant senses and mind for thought and will, equipped with the latest knowledge and intelligence, fast and achieving, spurred by enthusiasm and controlled and directed by discrimination.