वांछित मन्त्र चुनें

विश्वा॑नि वि॒श्वम॑नसो धि॒या नो॑ वृत्रहन्तम । उग्र॑ प्रणेत॒रधि॒ षू व॑सो गहि ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

viśvāni viśvamanaso dhiyā no vṛtrahantama | ugra praṇetar adhi ṣū vaso gahi ||

पद पाठ

विश्वा॑नि । वि॒श्वऽम॑नसः । धि॒या । नः॒ । वृ॒त्र॒ह॒न्ऽत॒म॒ । उग्र॑ । प्र॒ने॒त॒रिति॑ प्रऽनेतः । अधि॑ । सु । व॒सो॒ इति॑ । ग॒हि॒ ॥ ८.२४.७

ऋग्वेद » मण्डल:8» सूक्त:24» मन्त्र:7 | अष्टक:6» अध्याय:2» वर्ग:16» मन्त्र:2 | मण्डल:8» अनुवाक:4» मन्त्र:7


0 बार पढ़ा गया

शिव शंकर शर्मा

पुनः वही विषय आ रहा है।

पदार्थान्वयभाषाः - (वृत्रहन्तम) हे अतिशय विघ्नविनाशक ! (उग्र) हे उग्र ! (प्रणेतः) हे उत्कृष्टनायक ! (वसो) हे जगद्वासक ! (विश्वमनसः+नः) सबके कल्याणकारी हम लोगों के (विश्वानि) सकल शुभ कर्मों को (धिया) ज्ञान और मन से (सु) अच्छे प्रकार (अधि+गहि) पवित्र कर ॥७॥
भावार्थभाषाः - यदि हम अन्यों के कल्याण करने में मन लगावें, तो अवश्य हमारा मन पवित्र होगा ॥७॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

विश्वमना

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे (वृत्रहन्तम) = वासनाओं का अतिशयेन विनाश करनेवाले प्रभो! आप (नः) = हमें (विश्वमनसः) = सारे विश्व के साथ जिसने अपने मन को जोड़ा हुआ है, उस पुरुष की (धिया) = बुद्धि के साथ (विश्वानि) = सब धनों को प्राप्त कराइये [ आगहि ] । हम वासनाओं से ऊपर उठकर सब के प्रति प्रीतियुक्त मनवाले होते हुए बुद्धि के साथ सब ऐश्वर्यों को प्राप्त करें। [२] हे (उग्र) = तेजस्विन्! (प्रणेतः) = प्रकृष्ट नेतृत्व को देनेवाले ! (वसो) = हमारे निवासों को उत्तम बनानेवाले प्रभो! आप हमें (सु) = अच्छी प्रकार (अधिगहि) = ग्रहण करिये, हम आपके प्रिय बन पायें |
भावार्थभाषाः - भावार्थ- वासनाओं से ऊपर उठकर हम 'विश्वमना' बनें। हम 'तेजस्वी, प्रकृष्ट नेता, हमारे निवास को उत्तम बनानेवाले' प्रभु के प्रिय बनें।
0 बार पढ़ा गया

शिव शंकर शर्मा

पुनस्तदनुवर्तते।

पदार्थान्वयभाषाः - हे वृत्रहन्तम=हे अतिशयेन विघ्नविनाशक ! हे उग्र ! हे प्रणेतः=हे उत्कृष्टनायक ! हे वसो=वासक ! विश्वमनसः=विश्वमनसाम्=विश्वेषु सर्वेषु कल्याणं मनो ये येषामिति तेषां सर्वकल्याणकारिणाम्। नः=अस्माकम्। विश्वानि=सर्वाणि कर्माणि। धिया=मनसा। सु=सुष्ठु। अधिगहि=अधिगच्छ ॥७॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - O greatest destroyer of evil and darkness, blazing bold and irresistible leader of the world, lord giver of wealth and peaceful settlement, pray sanctify all our thoughts and acts, well wishers of the world of humanity as we are, and inspire us with divine wisdom.