वांछित मन्त्र चुनें

इन्द्रा॒ नु पू॒षणा॑ व॒यं स॒ख्याय॑ स्व॒स्तये॑। हु॒वेम॒ वाज॑सातये ॥१॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

indrā nu pūṣaṇā vayaṁ sakhyāya svastaye | huvema vājasātaye ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

इन्द्रा॑। नु। पू॒षणा॑। व॒यम्। स॒ख्याय॑। स्व॒स्तये॑। हु॒वेम॑। वाज॑ऽसातये ॥१॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:57» मन्त्र:1 | अष्टक:4» अध्याय:8» वर्ग:23» मन्त्र:1 | मण्डल:6» अनुवाक:5» मन्त्र:1


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अब छः ऋचावाले सत्तावनवें सूक्त का प्रारम्भ है, उसके प्रथम मन्त्र में मनुष्यों को किसके साथ मित्रता करनी चाहिये, इस विषय का वर्णन करते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - (इन्द्रा, पूषणा) परम ऐश्वर्य्य युक्त को तथा सबको पुष्टि करनेवाले को (वयम्) हम लोग (सख्याय) मित्रता तथा (स्वस्तये) सुख वा (वाजसातये) अन्नादिकों का जिसमें विभाग है, उसके लिये (नु) शीघ्र (हुवेम) स्वीकार करें ॥१॥
भावार्थभाषाः - जो सब में मित्रता विधान कर सबके सुख की चाहना करते हैं, उन्हीं को हम लोग स्वीकार करें ॥१॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

सख्याय-स्वस्तये-वाजसातये

पदार्थान्वयभाषाः - [१] सब शत्रुओं का विद्रावण करनेवाला प्रभु 'इन्द्र है । सब आवश्यक धनों को देकर हमारा पोषण करनेवाला प्रभु ‘पूषा' है (वयम्) = हम (नु) = अब (इन्द्रापूषणा) = इन्द्र व पूषा को (सख्याय) = मित्रता के लिये (स्वस्तये) = कल्याण के लिये तथा (वाजसातये) = शक्ति व ज्ञान की प्राप्ति के लिये (हुवेम) = पुकारते हैं। [२] इन्द्र की मित्रता हमें सब काम-क्रोध आदि शत्रुओं का विद्रावण करके सब के प्रति स्नेहवाला बनाती है। पूषा की मित्रता हमारा उचित पोषण करके कल्याण को देनेवाली होती है। यह इन्द्र व पूषा का आराधन हमें शक्ति सम्पन्न बनाता है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- हम इन्द्र व पूषा का स्तवन करते हुए 'स्वस्ति व वाज' को प्राप्त करें, कल्याण को प्राप्त करें। शक्ति व ज्ञान को प्राप्त करें ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अथ मनुष्यैः केन सह सख्यं कार्य्यमित्याह ॥

अन्वय:

इन्द्रापूषणा वयं सख्याय स्वस्तये वाजसातये नु हुवेम ॥१॥

पदार्थान्वयभाषाः - (इन्द्रा) परमैश्वर्य्ययुक्तम् (नु) सद्यः (पूषणा) सर्वेषां पोषकम् (वयम्) (सख्याय) मित्रत्वाय (स्वस्तये) सुखाय (हुवेम) स्वीकुर्याम (वाजसातये) अन्नादीनां विभागो यस्मिँस्तस्मै ॥१॥
भावार्थभाषाः - ये विश्वस्मिन् मैत्रीं विधाय सर्वस्य सुखमिच्छन्ति तानेव वयं स्वीकुर्याम ॥१॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - We always invoke and call upon Indra, lord commander of power, honour and excellence, and Pusha, giver of nourishment energy and intelligence, for the sake of friendship and all round joy and well being and for the achievement of success and victory in the battles of life.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

With whom should a man form friendship is told.

अन्वय:

Let us accept, for friendship, happiness and distribution of wealth and food etc. a man endowed with great wealth and a nourisher of all.

भावार्थभाषाः - We should accept (for friendship) only such men as desire the happiness of all creation, friendship with all good persons.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)

या सूक्तात भूमी विद्युतच्या गुणांचे वर्णन असल्यामुळे या सूक्ताच्या अर्थाची पूर्वीच्या सूक्तार्थाबरोबर संगती जाणावी.

भावार्थभाषाः - जे सर्वांबरोबर मैत्री करतात व सर्वांच्या सुखाची इच्छा करतात त्यांचाच आम्ही स्वीकार करावा. ॥ १ ॥