वांछित मन्त्र चुनें

उ॒त धा॒ स र॒थीत॑मः॒ सख्या॒ सत्प॑तिर्यु॒जा। इन्द्रो॑ वृ॒त्राणि॑ जिघ्नते ॥२॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

uta ghā sa rathītamaḥ sakhyā satpatir yujā | indro vṛtrāṇi jighnate ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

उ॒त। घ॒। सः। र॒थिऽत॑मः। सख्या॑। सत्ऽप॑तिः। यु॒जा। इन्द्रः॑। वृ॒त्राणि॑। जि॒घ्न॒ते॒ ॥२॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:56» मन्त्र:2 | अष्टक:4» अध्याय:8» वर्ग:22» मन्त्र:2 | मण्डल:6» अनुवाक:5» मन्त्र:2


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर वह कैसा होता है, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे मनुष्यो ! जो (युजा) युक्त (सख्या) मित्र के साथ (सत्पतिः) सज्जनों की पालना करनेवाला (उत) और (रथीतमः) अतीव रथयुक्त (इन्द्रः) सूर्य के समान राजा जैसे सूर्य (वृत्राणि) मेघों को मारता है, वैसे (जिघ्नते) शत्रुओं को मारता है (सः) वह (घा) ही कृतकृत्य होता है ॥२॥
भावार्थभाषाः - हे मनुष्यो ! जो सत्य तथा सत्पुरुषों के साथ मित्रता तथा दुष्टों के साथ उदासीनता करते हैं, वे दुष्टों को निवार कर श्रेष्ठों का स्वीकार कर सकते हैं ॥२॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

रथीतमः-सत्पतिः-वृत्तहन्ता

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (उत) = और (घा) [घ ] = निश्चय से (सः) = वह गतमन्त्र का 'करम्भ' (रथीतमः) = प्रशस्त रथी-महारथी बनता है। (सख्या) = मित्रभूत पूषा से (युजा) = सहायभूत बने हुए से यह (सत्पतिः) = उत्तम कर्मों का ही स्वामी बनता है। जिस समय हम सोमशक्ति का रक्षण करते हैं तो उत्तम शरीररूप रथवाले होते हैं और प्रभु को साथी पाकर सदा उत्तम [श्रेष्ठ] कर्मों को करनेवाले बनते हैं । [२] (इन्द्रः) = यह जितेन्द्रिय पुरुष (वृत्राणि) = ज्ञान की आवरणभूत वासनाओं को (जिघ्नते) = नष्ट करता है । अपने साथी प्रभु की शक्ति से शक्ति सम्पन्न होकर यह वासनाओं को विनष्ट करनेवाला होता है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- सोम का रक्षक प्रशस्त रथी बनता है, उत्तम कर्मों का रक्षक होता है। प्रभु को मित्र पाकर वासनाओं को विनष्ट करता है ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनः स कीदृशो भवतीत्याह ॥

अन्वय:

हे मनुष्या ! यो युजा सख्या सत्पतिरुत रथीतम इन्द्रो यथा सूर्यो वृत्राणि हन्ति तथा शत्रूञ्जिघ्नते स घा कृतकृत्यो भवति ॥२॥

पदार्थान्वयभाषाः - (उत) अपि (घा) एव। अत्र ऋचि तुनुघेति दीर्घः। (सः) (रथीतमः) अतिशयेन रथयुक्तः (सख्या) मित्रेण सह (सत्पतिः) सतां पालकः (युजा) युक्तेन (इन्द्रः) सूर्य्येव राजा (वृत्राणि) घनानिव शत्रून् (जिघ्नते) हन्ति ॥२॥
भावार्थभाषाः - हे मनुष्या ! ये सत्यसत्पुरुषैः सह मित्रतां दुष्टैः सहोदासीनतां कुर्वन्ति ते दुष्टान्निवार्य्य श्रेष्ठान् स्वीकर्तुं शक्नुवन्ति ॥२॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - In fact, that fastest energy, Indra, heroic ruler of the chariot, supportive of the positive forces of nature and humanity in combination with friendly powers such as electric energy, breaks the clouds of darkness and want and thus remains the protector, promoter and ruling controller of natural truth.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

How is he is told.

अन्वय:

Blessed is the ruler, who like the sun destroying the cloud slays his wicked enemies, being splendid as the sun, sustainer of good people and possessor of many vehicles along with a good friend.

भावार्थभाषाः - Those men, who keep friendship with good men and indifference towards the wicked, keep away the wicked fellows and accept good persons.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - हे माणसांनो ! जे सत्य व सत्पुरुषांबरोबर मैत्री करतात व दुष्टाबद्दल उदासीनता दाखवितात ते दुष्टांचे निवारण करून श्रेष्ठांचा स्वीकार करतात. ॥ २ ॥