वांछित मन्त्र चुनें

पू॒षा गा अन्वे॑तु नः पू॒षा र॑क्ष॒त्वर्व॑तः। पू॒षा वाजं॑ सनोतु नः ॥५॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

pūṣā gā anv etu naḥ pūṣā rakṣatv arvataḥ | pūṣā vājaṁ sanotu naḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

पू॒षा। गाः। अनु॑। ए॒तु॒। नः॒। पू॒षा। र॒क्ष॒तु॒। अर्व॑तः। पू॒षा। वाज॑म्। स॒नो॒तु॒। नः॒ ॥५॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:54» मन्त्र:5 | अष्टक:4» अध्याय:8» वर्ग:19» मन्त्र:5 | मण्डल:6» अनुवाक:5» मन्त्र:5


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

कौन राज्य को पाता है, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - जो (पूषा) पुष्टि करनेवाला विद्वान् (नः) हमारे लिये (वाजम्) धन को (सनोतु) देवे जो (पूषा) पुष्टि करनेवाला (अर्वतः) घोड़ों के समान अग्न्यादि पदार्थों की (रक्षतु) रक्षा करे वह (पूषा) शिल्पिजनों की पुष्टि करनेवाला (नः) हम लोगों को तथा (अनु, गाः) अनुकूल पृथिवी और वाणियों को (एतु) प्राप्त हो ॥५॥
भावार्थभाषाः - जो पहिले औरों का उपकार करता वा पदार्थों को इकट्टा करता है, वह सब के सहाय से भूमि के राज्य आदि को प्राप्त होता है ॥५॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

गौ-अश्व-वाज

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (पूषा) = वह पोषक प्रभु (नः) = हमारी (गाः) = ज्ञानेन्द्रियरूप गौओं के (अनु एतु) = पीछे चलनेवाला, उनका रक्षण करनेवाला हो। (पूषा) = यह पोषक प्रभु हमारे (अर्वतः) = कर्मेन्द्रियरूप अश्वों का (रक्षतु) = रक्षण करे। [२] इस प्रकार ज्ञानेन्द्रियों व कर्मेन्द्रियों को विषयवासनाओं से आक्रान्त न होने देकर (पूषा) = पोषक प्रभु (नः) = हमारे लिये (वाजं सनोतु) = शक्ति को दें । वस्तुतः इन्द्रिय रक्षण ही शक्ति रक्षण का साधन है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- प्रभु हमारी इन्द्रियों का रक्षण करते हुए हमें शक्ति-सम्पन्न बनायें। प्रभु की उपासना ही इन्द्रियों को वासनाओं से आक्रान्त नहीं होने देती और इस प्रकार उपासक को सशक्त बनाती है।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

को राज्यं प्राप्नोतीत्याह ॥

अन्वय:

यः पूषा नो वाजं सनोतु यः पूषाऽर्वतो रक्षतु स पूषा नोऽनु गा एतु ॥५॥

पदार्थान्वयभाषाः - (पूषा) शिल्पिनां पुष्टिकर्त्ता (गाः) पृथिवीर्वाचो वा (अनु) (एतु) (नः) अस्मान् (पूषा) पोषकः (रक्षतु) (अर्वतः) अश्वानिवाऽग्न्यादीन् (पूषा) (वाजम्) धनम् (सनोतु) ददातु (नः) अस्मभ्यम् ॥५॥
भावार्थभाषाः - य आदावन्यानुपकरोति पदार्थान् संश्चिनोति स सर्वसहायेन भूमिराज्यादिकं प्राप्नोति ॥५॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Let Pusha, patron sustainer and promoter of artists, approve and support the development of lands, cows and words of knowledge. Let Pusha protect and promote horses and other modes of transport. Let Pusha create and provide food, energy and wealth of all kinds for us.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

Who can achieve kingdom--is told.

अन्वय:

May that nourisher of the artists and artisans give us wealth, protect our horses and fire, electricity etc. which take us quickly to distant places and may be given lands and good speech agreeably.

भावार्थभाषाः - Who gives priority to the welfare of others and collects articles gets land and wealth with the help of all.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - जो प्रथम इतरांवर उपकार करतो किंवा पदार्थांना एकत्रित करतो तो सर्वांच्या मदतीने भूमीचे राज्य प्राप्त करतो. ॥ ५ ॥