वांछित मन्त्र चुनें

दि॒वस्पृ॑थि॒व्याः पर्योज॒ उद्भृ॑तं॒ वन॒स्पति॑भ्यः॒ पर्याभृ॑तं॒ सहः॑। अ॒पामो॒ज्मानं॒ परि॒ गोभि॒रावृ॑त॒मिन्द्र॑स्य॒ वज्रं॑ ह॒विषा॒ रथं॑ यज ॥२७॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

divas pṛthivyāḥ pary oja udbhṛtaṁ vanaspatibhyaḥ pary ābhṛtaṁ sahaḥ | apām ojmānam pari gobhir āvṛtam indrasya vajraṁ haviṣā rathaṁ yaja ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

दि॒वः। पृ॒थि॒व्याः। परि॑। ओजः॑। उत्ऽभृ॑तम्। व॒न॒स्पति॑ऽभ्यः। परि॑। आऽभृ॑तम्। सहः॑। अ॒पाम्। ओ॒ज्मान॑म्। परि॑। गोभिः॑। आऽवृ॑तम्। इन्द्र॑स्य। वज्र॑म्। ह॒विषा॑। रथ॑म्। य॒ज॒ ॥२७॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:47» मन्त्र:27 | अष्टक:4» अध्याय:7» वर्ग:35» मन्त्र:2 | मण्डल:6» अनुवाक:4» मन्त्र:27


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर मनुष्यों को किन से उपकार ग्रहण करना चाहिये, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे विद्वन् ! आप (दिवः) बिजुली से वा सूर्य्य से (पृथिव्याः) भूमि वा अन्तरिक्ष से (वनस्पतिभ्यः) वट आदि वनस्पतियों से (ओजः) बल (उद्भृतम्) उत्तम रीति से धारण किया गया वा (सहः) बल (परि) सब प्रकार से (आभृतम्) सन्मुख धारण किया गया और (गोभिः) किरणों से (अपाम्) जलों के (ओज्मानम्) बलकारी (परि) सब ओर से (आवृतम्) ढाँपे गये (इन्द्रस्य) बिजुली के (वज्रम्) प्रहार को और (रथम्) विमान आदि वाहन विशेष को (हविषा) सामग्री के दान से (परि, यज) उत्तम प्रकार प्राप्त हूजिये ॥२७॥
भावार्थभाषाः - जो मनुष्य सब ओर से बल को ग्रहण करके जलों के बलकारी मेघ को जैसे वैसे सुख को वर्षाते हैं, वे सब प्रकार से सत्कृत होते हैं ॥२७॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

'ओजस्वी व सहस्वी' शरीर-रथ

पदार्थान्वयभाषाः - [१] प्रभु कहते हैं कि हे जीव ! (हविषा) = दानपूर्वक अदन के द्वारा (रथं यज) = तू को अपने साथ संगत कर यह शरीर-रथ वह है जिसमें (दिवः परि) = द्युलोक से (ओजः उद्धृतम्) = ओजस्विता का भरण किया गया है, जिसमें सूर्य-किरणों ने प्राणशक्ति का संचार किया है। (पृथिव्याः परि) = इस विशाल अन्तरिक्ष से [ओजः उद्धृतं ] = ओजस्विता का भरण हुआ है, जिसमें चन्द्र-किरणों ने सुधारस को संचरित किया है। इस शरीर-रथ में (वनस्पतिभ्यः) = वनस्पतियों से (सहः) = बल का पर्याभृतम् भरण हुआ है। पृथिवी से उत्पन्न ओषधि वनस्पतियों के सेवन से यह शरीर नीरोग व सबल बना है। [२] इस शरीर-रथ को तू अपने साथ संगत कर जो (अपां ओज्मानम्) = [आप: रेतो भूत्वा० ] रेतःकणों के ओजवाला है, जिसे रेतः कण ओजस्वी बना रहे हैं। जो (गोभिः) = ज्ञानरश्मियों से (परिआवृतम्) = आच्छादित है । (इन्द्रस्य वज्रम्) = यह शरीर-रथ इन्द्र का वज्र है, जितेन्द्रिय पुरुष का गतिशीलता का साधन है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- इस शरीर-रथ को 'सूर्य-चन्द्र' ओजस्वी बनाते हैं, वनस्पतियाँ इसमें सहस् का संचार करती हैं। यह रेतः कणों के ओजवाला व ज्ञानेन्द्रियों द्वारा ज्ञानरश्मियों से आच्छादित है। इसे दानपूर्वक अदन से हम अपने साथ संगत करें और गतिशील बनें।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनर्मनुष्यैः केभ्य उपकारा ग्राह्या इत्याह ॥

अन्वय:

हे विद्वँस्त्वं दिवः पृथिव्या वनस्पतिभ्य ओज उद्भृतं सहः पर्याभृतं गोभिरपामोज्मानं पर्यावृतमिन्द्रस्य वज्रं रथं च हविषा परि यज ॥२७॥

पदार्थान्वयभाषाः - (दिवः) विद्युतस्सूर्याद्वा (पृथिव्याः) भूमेरन्तरिक्षाद्वा (परि) (ओजः) बलम् (उद्भृतम्) उत्कृष्टरीत्या धृतम् (वनस्पतिभ्यः) वटादिभ्यः (परि) सर्वतः (आभृतम्) आभिमुख्येन धृतम् (सहः) बलम् (अपाम्) जलानाम् (ओज्मानम्) बलकारिणम् (परि) सर्वतः (गोभिः) किरणैः (आवृतम्) आच्छादितम् (इन्द्रस्य) विद्युतः (वज्रम्) प्रहारम् (हविषा) सामग्र्या दानेन (रथम्) विमानादियानविशेषम् (यज) सङ्गच्छस्व ॥२७॥
भावार्थभाषाः - ये मनुष्याः सर्वतो बलं गृहीत्वा सूर्य्योऽपामोज्मानं मेघमिव सुखं वर्षयन्ति ते सर्वतः सत्कृता जायन्ते ॥२७॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Enlightened ruler and scholar, the energy collected and raised from the sun and earth, the energy, vitality and patience received and learnt from the trees and forests, the liquid power of the waters rising and reinforced with rays of the sun, and the forceful current of electric energy, with all these energies together harnessed, create and serve the chariot, the fast progressive social order worthy of your governance.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

From whom should men take benefits-is told.

अन्वय:

O enlightened person ! take the mighty strength borrowed from the lightning or the sun, from the earth or firmament, from the trees, from the flood of waters and the rays of electricity and vehicles like aircraft-covered from all sides and unite with the proper implements.

भावार्थभाषाः - Those persons, who having acquired strength from all sides, shower happiness on all, like the sun generating the cloud, are honored everywhere.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - सूर्य जसा मेघांना जलयुक्त बनवून बलवान बनवितो तशी जी माणसे सगळीकडून बल प्राप्त करून सुखाची वृष्टी करतात त्यांचा सर्वत्र सत्कार होतो. ॥ २७ ॥