वांछित मन्त्र चुनें

यस्य॒ विश्वा॑नि॒ हस्त॑योरू॒चुर्वसू॑नि॒ नि द्वि॒ता। वी॒रस्य॑ पृतना॒षहः॑ ॥८॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

yasya viśvāni hastayor ūcur vasūni ni dvitā | vīrasya pṛtanāṣahaḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

यस्य॑। विश्वा॑नि। हस्त॑योः। ऊ॒चुः। वसू॑नि। नि। द्वि॒ता। वी॒रस्य॑। पृ॒त॒ना॒ऽसहः॑ ॥८॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:45» मन्त्र:8 | अष्टक:4» अध्याय:7» वर्ग:22» मन्त्र:3 | मण्डल:6» अनुवाक:4» मन्त्र:8


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर क्या करके राजा ऐश्वर्य्य को प्राप्त होवे, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे विद्वान् जनो ! (यस्य) जिस राजादि विद्वान् (वीरस्य) शत्रु के बल को दबानेवाले के (हस्तयोः) हाथों में (विश्वानि) सम्पूर्ण (वसूनि) द्रव्यों को (पृतनाषहः) शत्रुओं की सेना को सहनेवाले (नि) निश्चित (उचुः) कहते हैं उसके साथ (द्विता) दोनों-राजा और प्रजा तथा उपदेश देनेवाले और उपदेश देने योग्यपने की रक्षा करो ॥८॥
भावार्थभाषाः - जो राजा विद्या और विनय से पुत्र के सदृश प्रजाओं की पालना करे तो सम्पूर्ण ऐश्वर्य्य और सम्पूर्ण सुख उसके आधीन ही होवे, जिससे उत्तम मन्त्री और प्रशंसित सेना को प्राप्त होकर राजा प्रजाजनों के कल्याण को कर सकता है ॥८॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

वसु प्राप्ति

पदार्थान्वयभाषाः - [१] गतमन्त्र के अनुसार हम उस प्रभु को [हुवे] पुकारते हैं (यस्य) = जिसके (हस्तयोः) = हाथों में (द्विता) = दो प्रकार से वर्तमान, द्युलोक व पृथिवी में वर्तमान शरीर रूप पृथिवी में व मस्तिष्क रूप द्युलोक में क्षत्र व ब्रह्म के रूप में वर्तमान (विश्वानि वसूनि) सब वसुओं को (न्यूचुः) = निश्चय से कहते हैं। प्रभु के ही हाथों में सब वसु हैं । [२] वे प्रभु (वीरस्य) = शत्रुओं को कम्पित करके दूर करनेवाले हैं तथा (पृतनासहः) = शत्रु- सैन्यों का मर्षण करनेवाले हैं। वस्तुतः इन शत्रुओं का संहार करके ही हम वसुओं को प्राप्त करते हैं। द्युलोक का वसु ज्ञान है तो पृथिवी लोक का वसु बल है। वेद में बल व ज्ञान का साधन प्राप्त करने का उल्लेख है। 'इदं मे ब्रह्म च क्षत्रञ्च उभे श्रेयमश्रुताम्' । इसी में शोभा है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ - प्रभु के हाथों में सब वसुओं का स्थापन है। प्रभु हमें इन वसुओं को प्राप्त करायें।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनः किं कृत्वा राजैश्वर्यं प्राप्नुयादित्याह ॥

अन्वय:

हे विद्वांसो ! यस्य वीरस्य हस्तयोर्विश्वानि वसूनि पृतनाषहो न्यूचुस्तेन सह द्विता रक्षताम् ॥८॥

पदार्थान्वयभाषाः - (यस्य) राजादेर्विदुषः (विश्वानि) सर्वाणि (हस्तयोः) (ऊचुः) वदन्ति (वसूनि) द्रव्याणि (नि) निश्चितम् (द्विता) द्वयो राजप्रजयोरुपदेशकोपदेश्योर्वा भावः (वीरस्य) शत्रुबलमभिव्याप्तुं शीलस्य (पृतनाषहः) ये पृतनां शत्रुसेनां सहन्ते ते ॥८॥
भावार्थभाषाः - यदि राजा विद्याविनयाभ्यां पुत्रवत्प्रजाः पालयेत्तर्हि सर्वमैश्वर्यमखिलं सुखं च तदधीनमेव भवेद्येनोत्तमानमात्यान् प्रशंसितां सेनां प्राप्य राजा प्रजाजनानां कल्याणं कर्तुं शक्नोति ॥८॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Seers and scholars say that in the hands of the heroic leader and ruler, brave challenger and subduer of all forces, lie and abide all treasures of the world both material and spiritual. (The real scholar too is one who commands the knowledge of nature as well as of the spirit, of this world and of the world beyond.)
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

By doing what a king can get prosperity-is told.

अन्वय:

O highly learned persons! he in whose hands the conquerors in the battle all, things (riches) are stored he who himself is the subduer of the enemies' forces; should protect both the officers of the State and subjects or the preachers and preached (the audience).

भावार्थभाषाः - That king, who protects his people with knowledge and wisdom, like his own son, begets all riches and pleasures. He can also provide welfare for his subjects, with the help of his good, able and praiseworthy ministers.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - जर राजाने विद्या व विनयाने प्रजेचे पुत्राप्रमाणे पालन केले तर त्याला संपूर्ण ऐश्वर्य व सुख मिळते. ज्यामुळे त्याला उत्तम मंत्री व प्रशंसित सेना प्राप्त होऊन प्रजेचे कल्याण होते. ॥ ८ ॥