वांछित मन्त्र चुनें

अ॒यं दे॒वः सह॑सा॒ जाय॑मान॒ इन्द्रे॑ण यु॒जा प॒णिम॑स्तभायत्। अ॒यं स्वस्य॑ पि॒तुरायु॑धा॒नीन्दु॑रमुष्णा॒दशि॑वस्य मा॒याः ॥२२॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

ayaṁ devaḥ sahasā jāyamāna indreṇa yujā paṇim astabhāyat | ayaṁ svasya pitur āyudhānīndur amuṣṇād aśivasya māyāḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

अ॒यम्। दे॒वः। सह॑सा। जाय॑मानः। इन्द्रे॑ण। यु॒जा। प॒णिम्। अ॒स्त॒भा॒य॒त्। अ॒यम्। स्वस्य॑। पि॒तुः। आयु॑धानि। इन्दुः॑। अ॒मु॒ष्णा॒त्। अशि॑वस्य। मा॒याः ॥२२॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:44» मन्त्र:22 | अष्टक:4» अध्याय:7» वर्ग:20» मन्त्र:2 | मण्डल:6» अनुवाक:4» मन्त्र:22


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर वह राजा किसका सत्कार करे, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे राजन् ! जो (अयम्) यह (इन्द्रेण) अत्यन्त ऐश्वर्य से (युजा) युक्त होनेवाले राजा से (सहसा) बल से (जायमानः) उत्पन्न हुआ (देवः) श्रेष्ठ गुणवाला विद्वान् (पणिम्) स्तुति करने योग्य व्यवहार को (अस्तभायत्) स्थिर करता है और जो (अयम्) यह (इन्दुः) आनन्दकारक (स्वस्य) अपने (पितुः) पिता के (आयुधानि) शस्त्र और अस्त्रों को स्थिर करता है और (अशिवस्य) अमङ्गल की (मायाः) बुद्धियों को (अमुष्णात्) चुराता है, उसका आप गुरु के सदृश सत्कार करिये ॥२२ ॥
भावार्थभाषाः - हे राजन् ! जो धर्म्मयुक्त व्यवहार को स्वयं करके सर्वत्र प्रचार करते हैं और युद्धविद्या में और उपदेश में कुशल हुए अमङ्गल का सब प्रकार नाश करके कल्याण को उत्पन्न करते हैं, वे आपसे सत्कार को प्राप्त हों ॥२२॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

सोमरक्षण व लोभ विनाश

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (अयम्) = यह (देव:) = दिव्य गुणों को जन्म देनेवाला सोम (सहसा) = शत्रुमर्षक बल के साथ (जायमानः) = प्रादुर्भूत होता हुआ (इन्द्रेण युजा) = अपने साथी इस जितेन्द्रिय पुरुष के साथ (पणिम्) = व्यापारिक व्यावहारिक धनादि के प्रति आसक्ति रूप लोभवृत्ति को (अस्तभायत्) = रोकता है। इसके रक्षण से लोभवृत्ति का निरोध होता है। [२] (अयं इन्दुः) = यह सोम (स्वस्य) = धन के (पितुः) = पिता धन के पहरेदार बने हुए, इस लोभ के (आयुधानि) = अस्त्रों को (अमुष्णात्) = अपहृत चुराने के लोभ के अस्त्र इस सोमरक्षक को आहत नहीं कर पाते। (अशिवस्य) = अकल्याणकर आसुरी (मायाः) = मायाओं को, फँसानेवाले आकर्षक रूपों को यह सोम नष्ट करता है। आसुररूपी गाया इस सोमरक्षक को प्रभावित नहीं कर पाती ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- जितेन्द्रिय पुरुष सोम का रक्षण करता हुआ लोभ की माया में नहीं फँसता ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनः स राजा कस्य सत्कारं कुर्यादित्याह ॥

अन्वय:

हे राजन् ! योऽयमिन्द्रेण युजा सहसा जायमानो देवो विद्वान् पणिमस्तभायद् योऽयमिन्दुः स्वस्य पितुरायुधान्यस्तभायदशिवस्य माया अमुष्णात्तं भवान् गुरुवत्सत्करोतु ॥२२ ॥

पदार्थान्वयभाषाः - (अयम्) (देवः) दिव्यगुणः (सहसा) बलेन (जायमानः) उत्पद्यमानः (इन्द्रेण) परमैश्वर्येण (युजा) यो युङ्क्ते तेन राज्ञा (पणिम्) स्तुत्यं व्यवहारम् (अस्तभायत्) स्तभ्नाति स्थिरीकरोति (अयम्) (स्वस्य) (पितुः) जनकस्य (आयुधानि) शस्त्रास्त्राणि (इन्दुः) आनन्दकरः (अमुष्णात्) मुष्णाति चोरयति (अशिवस्य) अमङ्गलस्य (मायाः) प्रज्ञाः ॥२२ ॥
भावार्थभाषाः - हे राजन् ! ये धर्म्यं व्यवहारं स्वयमाचर्य्य सर्वत्र प्रचारयन्ति युद्धविद्योपदेशकुशला अमङ्गलं सर्वतो विनाश्य भद्रं जनयन्ति ते त्वत्तः सत्कारं प्राप्नुवन्तु ॥२२ ॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - This brilliant and divine soma rising and manifesting with exhilaration and ardent passion, friend of Indra and one with his glory, stabilises the admirable rule and order of the world and strengthens the supporters of it. This soma, bright and blissful as the moon, keeps the arms and armaments and the justice and administration of its creator and ruler in order, and it frustrates the plans and wiles of the unruly and the unholy.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

whom should a king honor - is further told.

अन्वय:

o king you should honor him like a Gutu (preceptor) who being endowed with DeVine virtues and with the help of the opulent king, makes the admirable dealing permanent. This creator of joy, makes firm the weapons used by his father and takes away the evil intellect of a wicked person or inauspicious ness.

भावार्थभाषाः - O king ! let these persons be ever honored by you, who perform righteous deeds themselves and propagate them to others, who are experts in preaching the science of warfare, and generate good, by destroying inauspiciousness or evil from all sides.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - हे राजा ! जे धर्मयुक्त व्यवहार स्वतः करून सर्वत्र प्रचार करतात व युद्धविद्येत आणि उपदेश करण्यात कुशल असून अमंगळाचा सर्व प्रकारे नाश करून कल्याण करतात त्यांचा तू सत्कार कर. ॥ २२ ॥