वांछित मन्त्र चुनें

ए॒ना म॑न्दा॒नो ज॒हि शू॑र॒ शत्रू॑ञ्जा॒मिमजा॑मिं मघवन्न॒मित्रा॑न्। अ॒भि॒षे॒णाँ अ॒भ्या॒३॒॑देदि॑शाना॒न्परा॑च इन्द्र॒ प्र मृ॑णा ज॒ही च॑ ॥१७॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

enā mandāno jahi śūra śatrūñ jāmim ajāmim maghavann amitrān | abhiṣeṇām̐ abhy ādediśānān parāca indra pra mṛṇā jahī ca ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

ए॒ना। म॒न्दा॒नः। ज॒हि। शू॒र॒। शत्रू॑न्। जा॒मिम्। अजा॑मिम्। म॒घ॒ऽव॒न्। अ॒मित्रा॑न्। अ॒भि॒ऽसे॒नान्। अ॒भि। आ॒ऽदेदि॑शानान्। परा॑चः। इ॒न्द्र॒। प्र। मृ॒ण॒। ज॒हि। च॒ ॥१७॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:44» मन्त्र:17 | अष्टक:4» अध्याय:7» वर्ग:19» मन्त्र:2 | मण्डल:6» अनुवाक:4» मन्त्र:17


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (शूर) दुष्टों को मारनेवाले (मघवन्) बहुत धनों से युक्त (इन्द्र) दुष्टों के विदारक ! आप (एना) इससे (मन्दानः) प्रशंसित हुए (जामिम्) जवाँई आदि को (अजामिम्) दूसरी सम्बन्ध रहित को (शत्रून्) धर्म्म के विरोधियों (अमित्रान्) मित्रभावरहित वैरियों का (जहि) त्याग करो (अभिषेणान्) सन्मुख सेना जिनकी उन (आदेदिशानान्) अत्यन्त आज्ञा करनेवाले (पराचः) पश्चिम की ओर अर्थात् पीछे मुख किये हुओं की (अभि, प्र, मृणा) बाधा करो (च) और अविद्या आदि दोषों का (जही) त्याग करो ॥१७॥
भावार्थभाषाः - हे राजन् सेना के स्वामिन् ! आप ब्रह्मचर्य और सोमलता के रस के पान आदि से स्वयं आनन्दित हुए वीरों को आनन्द देकर सम्पूर्ण शत्रुओं को जीतो ॥१७॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

'जामि व अजामि' रूप सब शत्रुओं का विनाश

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे शूर शत्रुओं को शीर्ण करनेवाले पुरुष ! (एना) = इस सोम के रक्षण से (मन्दान:) = आनन्दित होता हुआ (शत्रून् जहि) = शत्रुओं को विनष्ट कर हे (मघवन्) = यज्ञशील पुरुष ! (जामिम्) = जन्म से ही उत्पन्न अथवा (अजामिम्) = पीछे उत्पन्न हो जानेवाले (अमित्रान्) = वासनारूप शत्रुओं को तू विनष्ट 'तू' कर व कृत्रिम दोषों को तू इस सोम के द्वारा दूर कर। [२] (अभिषेणान्) = सेना के द्वारा हमारे पर आक्रमण करनेवाले व (अभि आदेदिशानान्) = हमारी ओर शस्त्रों को छोड़ते हुए इन शत्रुओं को, हे (इन्द्र) = जितेन्द्रिय पुरुष ! (परा प्रमृणा च) = पराङ्मुख करके बाधित कर, (च) = और (जहि) = नष्ट कर । कामदेव पञ्चबाण हैं। ये अपने शस्त्रों का हमारे पर प्रहार करते हैं। नाना प्रकार की वासनाएँ इसकी सेना हैं। इन सब शत्रुओं को हम पराङ्मुख करें और विनष्ट करें।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- सोमरक्षण द्वारा हम जन्मजात [सहज] व पीछे उत्पन्न [कृत्रिम] सब वासनारूप शत्रुओं को विदीर्ण करनेवाले हों, इन शत्रुओं के बाणों व सैन्यों को हम अपने से दूर करें ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

अन्वय:

हे शूर मघवन्निन्द्र ! त्वमेना मन्दानः सन् जामिमजामिं शत्रूनमित्रान् जहि। अभिषेणानादेदिशानान् पराचोऽभि प्रमृणा। अविद्यादिदोषाँश्च जही ॥१७॥

पदार्थान्वयभाषाः - (एना) एनेन (मन्दानः) प्रकाशितः (जहि) (शूर) दुष्टानां हिंसक (शत्रून्) धर्मविरोधिनः (जामिम्) जामात्रादिकम् (अजामिम्) अन्यामसम्बन्धाम् (मघवन्) बहुधनयुक्त (अमित्रान्) मित्रभावरहितान् (अभिषेणान्) आभिमुख्या सेना येषां तान् (अभि) (आदेदिशानान्) भृशमाज्ञाकर्त्तॄन् (पराचः) पराङ्मुखान् (इन्द्र) दुष्टविदारक (प्र) (मृणा) बाधस्व। अत्र द्व्यचोऽतस्तिङ इति दीर्घः। (जही) अत्रापि पूर्ववद्दीर्घः (च) ॥१७॥
भावार्थभाषाः - हे राजन्त्सेनापते ! त्वं ब्रह्मचर्येण सोमपानादिना च स्वयमानन्दितः सन् वीरानानन्द्य सर्वाञ्छत्रून्विजयस्व ॥१७॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - This way Indra, O valiant hero, happy at heart and joyous, commanding wealth, power and excellence of the world, give up all enemies whether among the related or unrelated people, all unfriendly and menacing forces, all oppositions up front, and all those who order you about like bullies, ward them off, throw them out far away, destroy them all. Keep the soul untainted and free.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The same subject of duties of men-is continued.

अन्वय:

O opulent Indra ! destroyer of the enemies, being admired, kill those, who are opposed to Dharma (righteousness) and wicked enemies whether they are your kith and kin or strangers. Slay those, who stand Infront of you with their armies and order their warriors to attack you. Destroy ignorance and other evils.

भावार्थभाषाः - O king or commander-in-chief of the army ! being delighted with the observance of Brahmacharya and the drinking of Soma etc. gladden the heroes and conquer all your foes.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - हे राजा ! सेनेच्या स्वामी ! तू ब्रह्मचर्य व सोमलतेचे रसपान इत्यादींनी स्वतः आनंदित हो व वीरांना आनंदित करून सर्व शत्रूंना जिंक ॥ १७ ॥