वांछित मन्त्र चुनें

प्रो द्रोणे॒ हर॑यः॒ कर्मा॑ग्मन्पुना॒नास॒ ऋज्य॑न्तो अभूवन्। इन्द्रो॑ नो अ॒स्य पू॒र्व्यः प॑पीयाद्द्यु॒क्षो मद॑स्य सो॒म्यस्य॒ राजा॑ ॥२॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

pro droṇe harayaḥ karmāgman punānāsa ṛjyanto abhūvan | indro no asya pūrvyaḥ papīyād dyukṣo madasya somyasya rājā ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

प्रो इति॑। द्रोणे॑। हर॑यः। कर्म॑। अ॒ग्म॒न्। पु॒ना॒नासः॑। ऋज्य॑न्तः। अ॒भू॒व॒न्। इन्द्रः॑। नः॒। अ॒स्य। पू॒र्व्यः। प॒पी॒या॒त्। द्यु॒क्षः। मद॑स्य। सो॒म्यस्य। राजा॑ ॥२॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:37» मन्त्र:2 | अष्टक:4» अध्याय:7» वर्ग:9» मन्त्र:2 | मण्डल:6» अनुवाक:3» मन्त्र:2


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर मनुष्य परस्पर कैसा वर्त्ताव करें, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - जो (इन्द्रः) अत्यन्त ऐश्वर्य्यवाला (अस्य) इस (सोम्यस्य) ऐश्वर्य्य में हुए (मदस्य) आनन्द का (द्युक्षः) अन्तरिक्ष के सदृश भूमि जिसकी वह (पपीयात्) बढ़े और (पूर्व्यः) पूर्वजनों से उत्पन्न किया गया (नः) हम लोगों का (राजा) प्रकाशमान राजा होवे और जो (पुनानासः) पवित्र (ऋज्यन्तः) सरल के सदृश आचरण करते हुए (हरयः) मनुष्य (द्रोणे) परिमाण में (कर्म) कर्म्म को (प्रो) अच्छे प्रकार (अग्मन्) प्राप्त होते हैं और (अभूवन्) प्रसिद्ध होते हैं, वे अन्यों को भी पवित्र करते हैं ॥२॥
भावार्थभाषाः - जो राजा आदि श्रेष्ठ जन स्वयं पवित्र और श्रेष्ठ स्वभाववाले और सरल होकर श्रेष्ठ कर्म्मों को करके न्याय से हम लोगों की रक्षा करते हैं, वे हम लोगों से सत्कार करने योग्य हैं ॥२॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

सोमरक्षण से कर्मशक्ति व उल्लास की प्राप्ति प्

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (द्रोणे) = शरीररूप इस पात्र में (हरय:) = सोमकण कर्म (प्र अग्मन्) = कर्मों को प्रकर्षेण करनेवाले होते हैं। जितना जितना सोम का रक्षण होता है, उतना उतना यह सोम हमें क्रियाशील बनाता है। (पुनानासः) = पवित्र किये जाते हुए ये सोम (ऋज्यन्तः) = ऋजु, गमनवाले (अभूवन्) = होते हैं। शरीर में सरल गति से ऊर्ध्वगमनवाले होते हैं । [२] (इन्द्रः) = वह शत्रुओं का संहार करनेवाला प्रभु (नः) = हमारे (अस्य) = इस सोम का (पपीयात्) = पान करे। (पूर्व्यः) = सोम-रक्षण के द्वारा ये प्रभु हमारा पालन व पूरण उत्तमता से करते हैं। (द्युक्ष:) = ज्ञान के प्रकाश में निवास करनेवाले वे प्रभु (सोम्यस्य मदस्य) = सोम सम्बन्धी इस उल्लास के (राजा) = स्वामी हैं। हमारे जीवन में सोमरक्षण के द्वारा वे उल्लास को दीप्त करते हैं ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ– शरीर में सुरक्षित सोम कर्म व उल्लास को पैदा करता है। ज्ञानदीप्त प्रभु के स्मरण से सोम का रक्षण होता है।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनर्मनुष्याः परस्परं कथं वर्त्तेरन्नित्याह ॥

अन्वय:

य इन्द्रोऽस्य सोम्यस्य मदस्य द्युक्षः पपीयात् पूर्व्यो नो राजा भवेद्ये पुनानास ऋज्यन्तो हरयो द्रोणे कर्म प्रो अग्मन्नभूवँस्तेऽन्यानपि पवित्रयन्ति ॥२॥

पदार्थान्वयभाषाः - (प्रो) प्रकर्षे (द्रोणे) परिमाणे (हरयः) मनुष्याः (कर्म) (अग्मन्) प्राप्नुवन्ति (पुनानासः) पवित्राः। (ऋज्यन्तः) ऋजुरिवाचरन्तः (अभूवन्) प्रसिद्धा भवन्ति (इन्द्रः) परमैश्वर्यः (नः) अस्माकम् (अस्य) (पूर्व्यः) पूर्वैर्निष्पादितः (पपीयात्) वर्धेत (द्युक्षः) द्यौरिव क्षा भूमिर्यस्य (मदस्य) आनन्दस्य (सोम्यस्य) सोम ऐश्वर्ये भवस्य (राजा) प्रकाशमानः ॥२॥
भावार्थभाषाः - ये राजादयः सभ्याः स्वयं पवित्राः सुशीलाः सरला भूत्वा शुभानि कर्माणि कृत्वा न्यायेनाऽस्मान् रक्षन्ति तेऽस्माभिः सत्कर्त्तव्याः सन्ति ॥२॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Let the people go forward and higher in the measure of action and achievement and continue to rise in the sacred manner of simple and natural rectitude. And may Indra, ancient ruler of the world bright as heaven on earth, shining and ruling over the delightful order of bliss, rise exuberant and drink of the joy of soma, peace and glory of the order.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

How should men deal with one another-is further told.

अन्वय:

Let that man endowed with great wealth be our king, who in the joy of this prosperity may ever grow, making the earth like the heaven full of the light of knowledge, being trained by the old experienced teachers. Those pure and upright men who perform all acts in proper measure, purify others also.

भावार्थभाषाः - Those kings and officers of the State deserve respect, who being pure, upright and of good character and temperament, doing good deeds justly protect us.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - जे राजे स्वतः सभ्य पवित्र, सुशील व सरळ असून शुभ कर्म करून न्यायाने आमचे रक्षण करतात ते सर्वांकडून सत्कार घेण्यायोग्य असतात. ॥ २ ॥