वांछित मन्त्र चुनें

अध॑ स्मा ते चर्ष॒णयो॒ यदेजा॒निन्द्र॑ त्रा॒तोत भ॑वा वरू॒ता। अ॒स्माका॑सो॒ ये नृत॑मासो अ॒र्य इन्द्र॑ सू॒रयो॑ दधि॒रे पु॒रो नः॑ ॥७॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

adha smā te carṣaṇayo yad ejān indra trātota bhavā varūtā | asmākāso ye nṛtamāso arya indra sūrayo dadhire puro naḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

अध॑। स्म॒। ते॒। च॒र्ष॒णयः॑। यत्। एजा॑न्। इन्द्र॑। त्रा॒ता। उ॒त। भ॒व॒। व॒रू॒ता। अ॒स्माका॑सः। ये। नृऽत॑मासः। अ॒र्यः। इन्द्र॑। सू॒रयः॑। द॒धि॒रे। पु॒रः। नः॒ ॥७॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:25» मन्त्र:7 | अष्टक:4» अध्याय:6» वर्ग:20» मन्त्र:2 | मण्डल:6» अनुवाक:3» मन्त्र:7


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर राजा क्या करे, इस विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (इन्द्र) अत्यन्त ऐश्वर्य के देनेवाले राजन् ! (ये) जो (ते) आपके (अस्माकासः) हमारे (नृतमासः) अतिशय मुखिया और (सूरयः) विद्वान् जन (चर्षणयः) सम्पूर्ण व्यवहारों में चतुर मनुष्य (नः) हम लोगों के (पुरः) नगरों को (दधिरे) धारण करें और उनके (अर्यः) स्वामी होते हुए (अध) अनन्तर (त्राता) रक्षा करनेवाले (भव) हूजिये ओर हे (इन्द्र) दुष्टों के नाश करनेवाले ! (यत्) जिससे आप (एजान्) भयभीतों को कम्पानेवाले करिये और (उत) भी (वरूता) श्रेष्ठ (स्मा) ही हूजिये ॥७॥
भावार्थभाषाः - हे राजन् ! विश्वासयुक्त, कुलीन, मुख्य राज्य में हुए जनों को इस राज्य और सेना के मध्य में रक्षा के निमित्त नियुक्त करिये और उनकी रक्षा निरन्तर करिये ॥७॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

'त्राता उत वरूता' इन्द्र

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे (इन्द्र) = शत्रुओं के विद्रावक प्रभो ! (अध) = अब (ते चर्षणय:) = तेरे ये श्रमशील उपासक मनुष्य (यत्) = जब भी कभी (एजान्) = काम-क्रोध आदि शत्रुओं से कम्पित हो उठें, तो आप (त्राता) = रक्षक (उत) = और (वरूता) = उन शत्रुओं के निवारक भवा स्म होते हैं । [२] हे (इन्द्र) = परमैश्वर्यशालिन् प्रभो ! (ये) = जो (अस्माकासः) = हमारे (नृतमास:) = उत्तम नेतृत्व करनेवाले, (अर्यः) [ त्वाम् अरयः ] = आपको प्राप्त करानेवाले (सूरयः) = ज्ञानी पुरुष (नः) = हमें (पुरः) = आगे (दधिरे) = स्थापित करते हैं उनके भी आप रक्षक होइये ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- प्रभु ही हमारे रक्षक व शत्रु-निवारक होते हैं। हमारी उन्नति के कारणभूत नेताओं का भी रक्षण प्रभु ही करते हैं ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुना राजा किं कुर्यादित्याह ॥

अन्वय:

हे इन्द्र ! ये तेऽस्माकासो नृतमासः सूरयश्चर्षणयो नः पुरो दधिरे तेषामर्यः सन्नध त्राता भव। हे इन्द्र ! यत्त्वमेजान् कुर्या उत वरूता स्मा भव ॥७॥

पदार्थान्वयभाषाः - (अध) अनन्तरम् (स्मा) एव। अत्र निपातस्य चेति दीर्घः। (ते) तव (चर्षणयः) सर्वव्यवहारविचक्षणा मनुष्याः (यत्) (एजान्) भीरून् कम्पकान् (इन्द्र) परमैश्वर्यप्रद राजन् (त्राता) रक्षकः (उत) अपि (भव) अत्र द्व्यचोऽतस्तिङ इति दीर्घः। (वरूता) श्रेष्ठः (अस्माकासः) अस्मदीयाः (ये) (नृतमासः) अतिशयेन नायकाः (अर्यः) ईश्वरो वा स्वामी (इन्द्र) दुष्टानां विदारक (सूरयः) विपश्चितः (दधिरे) दधतु (पुरः) नगराणि (नः) अस्माकम् ॥७॥
भावार्थभाषाः - हे राजन् ! विश्वस्तान् कुलीनान् मूलराज्ये भवानस्य राष्ट्रस्य सेनायाश्च मध्ये रक्षायै युञ्जीयाः तेषां रक्षां सततं कुर्याः ॥७॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - And also, O lord ruler and master, giver of honour and excellence, destroyer of evil and wickedness, Indra, be the saviour and protector of all your people specially of those who are stricken with fear. Be the defender and promoter of those people of ours who are the highest leading lights and bravest heroes who hold the forts and maintain the cities for us.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

What should a king do-is again told.

अन्वय:

O Indra (piercer of the wicked) ! when our great leaders who are highly learned and experts in all dealings, uphold our cities, you be their savior, and the being best be their lord. O the manliest of our friends, king giver of great wealth, make your enemies cowards and trembling with fear and be our best protector.

भावार्थभाषाः - O king! appoint such persons as originally belong to this state, are born in noble families, in the army only and in charge of defense department for the protection of the State and safeguard them well ceaselessly.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - हे राजा! विश्वसनीय, कुलीन, मूळ राज्यात असलेल्या लोकांना राष्ट्र व सेना यांच्या रक्षणासाठी नियुक्त कर व त्यांचे सतत रक्षण कर. ॥ ७ ॥