वांछित मन्त्र चुनें

न यं जर॑न्ति श॒रदो॒ न मासा॒ न द्याव॒ इन्द्र॑मवक॒र्शय॑न्ति। वृ॒द्धस्य॑ चिद्वर्धतामस्य त॒नूः स्तोमेभि॑रु॒क्थैश्च॑ श॒स्यमा॑ना ॥७॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

na yaṁ jaranti śarado na māsā na dyāva indram avakarśayanti | vṛddhasya cid vardhatām asya tanūḥ stomebhir ukthaiś ca śasyamānā ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

न। यम्। जर॑न्ति। श॒रदः॑। न। मासाः॑। न। द्यावः॑। इन्द्र॑म्। अ॒व॒ऽक॒र्शय॑न्ति। वृ॒द्धस्य॑। चि॒त्। व॒र्ध॒ता॒म्। अ॒स्य॒। त॒नूः। स्तोमे॑भिः। उ॒क्थैः। च॒। श॒स्यमा॑ना ॥७॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:24» मन्त्र:7 | अष्टक:4» अध्याय:6» वर्ग:18» मन्त्र:2 | मण्डल:6» अनुवाक:3» मन्त्र:7


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर मनुष्य क्या करें, इस विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे विद्वान् जनो ! जिस (अस्य) इस जीव (वृद्धस्य) वृद्ध विद्वान् का (तनूः) शरीर (स्तोमेभिः) स्तुति करने के योग्यों और इन (उक्थैः) कहने के योग्य पदार्थों से (च) भी (शस्यमाना) प्रशंसा करने योग्य (चित्) भी (वर्धताम्) बढ़े और (यम्) जिस (इन्द्रम्) परमात्मा को (शरदः) शरद् आदि ऋतुयें (न) नहीं (जरन्ति) जीर्ण करती हैं और (मासाः) चैत्र आदि महीने (न) नहीं जीर्ण करते हैं तथा (द्यावः) सूर्य आदि (न) नहीं (अवकर्शयन्ति) दुर्बल कर सकते हैं, उस विद्वान् और परमात्मा का आप लोग सेवन करिये ॥७॥
भावार्थभाषाः - वही विद्वान् वृद्ध होकर वृद्धि को प्राप्त होता है जो सब को अच्छे, बुद्धिमान्, सुशील तथा धर्म्माचरण करनेवाला करता है और जो निर्विकार और जन्म, मरण, बुढ़ापा आदि दोषों से रहित परमात्मा की उपासना करते हैं, वे प्रशंसा करने योग्य होते हैं ॥७॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

काल से अनवच्छिन्न प्रभु

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (यम्) = जिस (इन्द्रम्) = परमैश्वर्यशाली प्रभु को (न द्यावः) = न दिन, (न मासाः) = न महीने और (न शरदः) = न ही संवत्सर [वर्ष] (जरन्ति) = जीर्ण करते हैं। ये दिन, महीने व वर्ष उसे (न अवकर्शयन्ति) = उसे क्षीण नहीं कर पाते । प्रभु काल से अनवच्छिन्न है । [२] (वृद्धस्य अस्य तनूः) = बढ़े हुए इस प्रभु की व्यापक शक्ति [तन् विस्तारे] (चित्) = निश्चय से (वर्धताम्) = बढ़ी रहे । यह इस प्रभु का (तनू स्तोमेभिः) = स्तोमों से (च) = और (उक्थैः) = ऊँचे-ऊँचे गाये गये गुण-कीर्तनों से (शस्यमाना) = सदा प्रशंसित हो। इसका शंसन ही हमारे अन्दर प्रभु के स्वरूप का वर्धन करता है । प्रभु के गुणों का शंसन करते हुए हम भी उन गुणों को अपनाने का यत्न करते हैं ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- उस काल से असीमित अजरामर प्रभु का शंसन करते हुए हम प्रभु जैसा बनने का यत्न करते हैं ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनर्मनुष्याः किं कुर्य्युरित्याह ॥

अन्वय:

हे विद्वांसो ! यस्यास्य वृद्धस्य तनूः स्तोमेभिरुक्थैश्च शस्यमाना चिद्वर्धतां यमिन्द्रं परमात्मानं शरदो न जरन्ति मासा न जरन्ति द्यावो नाऽवकर्शयन्ति तं विद्वांसं परमात्मानं च यूयं सेवध्वम् ॥७॥

पदार्थान्वयभाषाः - (न) निषेधे (यम्) (जरन्ति) जीर्णं कुर्वन्ति (शरदः) शरदाद्या ऋतवः (न) (मासाः) चैत्राद्याः (न) (द्यावः) सूर्यादयः (इन्द्रम्) परमात्मानम् (अवकर्शयन्ति) कृशं कर्तुं शक्नुवन्ति (वृद्धस्य) (चित्) अपि (वर्धताम्) (अस्य) जीवस्य (तनूः) शरीरम् (स्तोमेभिः) स्तुत्यैः (उक्थैः) वक्तुमर्हैः (च) (शस्यमाना) स्तवनीया ॥७॥
भावार्थभाषाः - स एव विद्वान् वृद्धो भूत्वा वर्धते यः सर्वान्त्सुप्रज्ञान् सुशीलान् धर्माचारान् करोति ये निर्विकारं जन्ममरणजरादिदोषरहितं परमात्मानमुपासते ते प्रशंसनीया जायन्ते ॥७॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Winters and years wither him not, nor months weaken him, nor the sun and days wear out Indra celebrated by hymns of divine praise and songs of adoration. May the existential manifestation of the lord supreme, eternal Indra grow on and on in majesty. May the body and mind of this eternal jiva, individual soul, grow by the chant of sacred songs and hymns of divine praise.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

What should men do-is further told.

अन्वय:

○ enlightened persons! serve that great scholar whom neither months nor autumn seasons wither with age, nor fleeting days enfeeble, still may his body work by taking admirable and praiseworthy articles and good words of advice (imparted) by experts. It is God whom neither months, nor sun and other objects nor autumn and other seasons wither away, nor fleeting days enfeeble. You must serve that God sincerely.

भावार्थभाषाः - That scholar only can work in his old age, who makes all wise, of good character and of righteous conduct. Those persons who adore God, who is Immortable and free from the defects of birth, death and old age etc. become praiseworthy.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - जो सर्वांना चांगले, बुद्धिमान व सुशील बनवितो तोच विद्वान बनून वाढू शकतो व जे निर्विकार, जन्म, मृत्यू, वृद्धत्व इत्यादी दोषरहित परमात्म्याची उपासना करतात ते प्रशंसा करण्यायोग्य असतात. ॥ ७ ॥