वांछित मन्त्र चुनें

तन्नो॒ वि वो॑चो॒ यदि॑ ते पु॒रा चि॑ज्जरि॒तार॑ आन॒शुः सु॒म्नमि॑न्द्र। कस्ते॑ भा॒गः किं वयो॑ दुध्र खिद्वः॒ पुरु॑हूत पुरूवसोऽसुर॒घ्नः ॥४॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

tan no vi voco yadi te purā cij jaritāra ānaśuḥ sumnam indra | kas te bhāgaḥ kiṁ vayo dudhra khidvaḥ puruhūta purūvaso suraghnaḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

तत्। नः॒। वि। वो॒चः॒। यदि॑। ते॒। पु॒रा। चि॒त्। ज॒रि॒तारः॑। आ॒न॒शुः। सु॒म्नम्। इ॒न्द्र॒। कः। ते॒। भा॒गः। किम्। वयः॑। दु॒ध्र॒। खि॒द्वः॒। पुरु॑ऽहूत। पु॒रु॒व॒सो॒ इति॑ पुरुऽवसो। अ॒सु॒र॒ऽघ्नः ॥४॥

ऋग्वेद » मण्डल:6» सूक्त:22» मन्त्र:4 | अष्टक:4» अध्याय:6» वर्ग:13» मन्त्र:4 | मण्डल:6» अनुवाक:2» मन्त्र:4


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर विद्वान् क्या करे, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (दुध्र) दुःख से धारण करने योग्य और (पुरुहूत) बहुतों से सत्कार किये गये (पुरूवसो) बहुत धनों से युक्त (इन्द्र) विद्या और गुणों की स्तुति करनेवाले ! (यदि) जो आप (नः) हम लोगों के लिये (तत्) उसको (वि, वोचः) विशेष कहिये जिसको (चित्) निश्चित (ते) आपके (पुरा) पहिले भी (जरितारः) विद्या और गुणों की स्तुति करनेवाले (सुम्नम्) सुख का (आनशुः) भोग करते हैं (ते) आपका (कः) कौन (असुरघ्नः) दुष्ट कर्मकारियों का नाश करनेवाला (भागः) अंश (खिद्वः) दीन और (किम्) कौन (वयः) जीवन है, इसको आप कहिये ॥४॥
भावार्थभाषाः - हे विद्वन् ! आपको वह विज्ञान हम लोगों के लिये देने योग्य है, जिससे विद्वान् जन आनन्द करते हैं ॥४॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

कस्ते भागः किं वयः ?

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे (इन्द्र) = परमैश्वर्यशालिन् प्रभो ! (यदि) = यदि (पुरा) = पहले (चित्) = निश्चय से (जरितारः) = स्तोता लोग (ते) = आपसे (सुम्नं आनशुः) = सुख व रक्षण को [joy, protection] प्राप्त हुए, तो (नः) = हमारे लिए भी आप (तत् विवोचः) = उन स्तोताओं का ज्ञान दीजिए। हम भी उन स्तोत्रों को करते हुए सुख व रक्षण के पात्र बन पाएँ। [२] हे (दुध्र) = शत्रुओं से (दुर्धर) = बलवाले, (खिद्वः) = शत्रुओं को खदेड़नेवाले, (पुरुहूत) = बहुतों से पुकारे गये, (पुरूवसो) = पालक व पूरक वसुओंवाले प्रभो ! (असुरध्नः) = आसुरभावों को विनष्ट करनेवाले ते आपका (कः भागः) = [भज सेवायाम् ] उपासना का साधनभूत स्तोत्र कौन-सा है (किं वय:) = और आपके पूजन के लिए कौन-सा हविर्लक्षण अन्न है। अर्थात् किस प्रकार स्तवन व यज्ञों को करते हुए हम आपको प्रीणित करनेवाले हों ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- हम स्तवन व यज्ञों द्वारा प्रभु का आराधन करते हुए प्रभु से सुख व रक्षण को प्राप्त करें ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनर्विद्वान् किं कुर्यादित्याह ॥

अन्वय:

हे दुध्र पुरुहूत पुरूवसो इन्द्र ! यदि त्वं नस्तद्वि वोचो यच्चित्ते पुरा जरितारः सुम्नमानशुस्ते कोऽसुरघ्नो भागः खिद्वः किं वयोऽस्तीति त्वं वोचः ॥४॥

पदार्थान्वयभाषाः - (तत्) (नः) अस्मान् (वि) (वोचः) अवोचो वदेः (यदि) (ते) (पुरा) (चित्) अपि (जरितारः) विद्यागुणस्तावकाः (आनशुः) अश्नन्ति (सुम्नम्) सुखम् (इन्द्र) विद्योपदेशकर्त्तः (कः) (ते) तव (भागः) (किम्) (वयः) जीवनम् (दुध्र) दुःखेन धर्तुं योग्य (खिद्वः) दीनः (पुरुहूत) बहुभिः सत्कृत (पुरूवसो) बहुधन (असुरघ्नः) दुष्टकर्मकारिणां हन्ता ॥४॥
भावार्थभाषाः - हे विद्वन् ! त्वया तद्विज्ञानमस्मभ्यं देयं येन विद्वांस आनन्दन्ति ॥४॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Indra, speak to us how the ancient celebrants of yours were blest with the gift of peace and joy. Say what is your share and contribution therein, what joy and ecstasy of being, O lord irresistible, forceful, universally invoked, commanding immense riches, destroyer of evil and the wicked.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

What should an enlightened person do.

अन्वय:

O Indra ! noble giver of good knowledge, O respected by many and possessor of abundant wealth, difficult to be upheld, tell us that, by which the admirers of your knowledge and virtues enjoy happiness. Tell us which is your portion (power) that is the destroyer of the wicked persons and which is full of humility. What is the secret of your ideal life?

भावार्थभाषाः - O enlightened person ! please give us that true knowledge, by attaining which wise men become full of bliss.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - हे विद्वाना! ज्यायोगे विद्वान लोक आनंदी होतात ते विज्ञान तू आम्हाला दे. ॥ ४ ॥