वांछित मन्त्र चुनें

अश्वि॑ना॒वेह ग॑च्छतं॒ नास॑त्या॒ मा वि वे॑नतम्। ति॒रश्चि॑दर्य॒या परि॑ व॒र्तिर्या॑तमदाभ्या॒ माध्वी॒ मम॑ श्रुतं॒ हव॑म् ॥७॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

aśvināv eha gacchataṁ nāsatyā mā vi venatam | tiraś cid aryayā pari vartir yātam adābhyā mādhvī mama śrutaṁ havam ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

अश्वि॑नौ। आ। इ॒ह। ग॒च्छ॒त॒म्। नास॑त्या। मा। वि। वे॒न॒त॒म्। ति॒रः। चि॒त्। अ॒र्य॒ऽया। परि॑। व॒र्तिः। या॒त॒म्। अ॒दा॒भ्या॒। माध्वी॒ इति॑। मम॑। श्रु॒त॒म्। हव॑म् ॥७॥

ऋग्वेद » मण्डल:5» सूक्त:75» मन्त्र:7 | अष्टक:4» अध्याय:4» वर्ग:16» मन्त्र:2 | मण्डल:5» अनुवाक:6» मन्त्र:7


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर मनुष्यों को कैसे वर्त्ताव करना चाहिये, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (नासत्या) नहीं विद्यमान असत्य व्यवहार जिनके ऐसे (अदाभ्या) नहीं हिंसा करने योग्य (माध्वी) मधुर स्वभाववाले (अश्विनौ) विद्या में व्याप्त ! आप दोनों (इह) इस संसार में (आ, गच्छतम्) आइये तथा (अर्य्यया) वैश्य या स्वामी की स्त्री से (वेनतम्) कामना करो (तिरः) तिरस्कार को (चित्) भी (मा) मत करो (वर्त्तिः) मार्ग को (परि, यातम्) सब ओर से प्राप्त होओ और (मम) मेरे (हवम्) आह्वान को (वि) विशेष करके (श्रुतम्) सुनो ॥७॥
भावार्थभाषाः - हे स्त्रीपुरुषो ! आप दोनों गृहस्थ मार्ग में वर्त्ताव करके धर्म्म से सन्तान और ऐश्वर्य की इच्छा करो तथा अध्यापन और परीक्षा सदा ही करो ॥७॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

नासत्या - अदाभ्या

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (अश्विनौ) = हे प्राणापानो ! (इह) = इस हमारे जीवनयज्ञ में (आगच्छतम्) = आप आवो। हम सदा आपकी आराधना करें। हे (नासत्या) = सब असत्यों को दूर करनेवाले प्राणापानो! आप (मा विवेनतम्) = हमारे प्रति अपगत कामनावाले मत होवो। हम कभी भी प्राणसाधना से विमुख न हों। [२] (अर्यया) = [अर्यौ सा० ] हमारे जीवन यज्ञ के स्वामी होते हुए आप (तिरः चित्) = दूर देश से भी (वर्तिः परियातम्) = हमारे शरीर-गृह को प्राप्त होवो । हम अन्य सब कार्यों को छोड़कर प्राणसाधना को अवश्य करें ही। (अदाभ्या) = आप हिंसित होनेवाले नहीं। आपकी साधना के होने पर शरीर रोगों से व मन वासनाओं से आक्रान्त व हिंसित नहीं हो पाता इस प्रकार हमारे जीवन को (माध्वी) = मधुर बनानेवाले आप (मम हवं श्रुतम्) = मेरी पुकार को सुनो। अर्थात् मैं सदा आपकी आराधना करनेवाला बनूँ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ– प्राणसाधना को हम अवश्य करें ही। पर हमारे जीवन को 'असत्य से शून्य, रोगों व वासनाओं से अहिंसित तथा मधुर' बनायेगी।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनर्मनुष्यैः कथं वर्त्तितव्यमित्याह ॥

अन्वय:

हे नासत्याऽदाभ्या माध्वी अश्विनौ ! युवामिहाऽऽगच्छतमर्य्यया वेनतं तिरश्चिन्मां कुर्य्यातं वर्त्तिः परि यातं मम हवं विश्रुतम् ॥७॥

पदार्थान्वयभाषाः - (अश्विनौ) व्याप्तविद्यौ (आ) (इह) अस्मिन् संसारे (गच्छतम्) (नासत्या) अविद्यमानासत्यव्यवहारौ (मा) (वि) (वेनतम्) कामयतम् (तिरः) तिरस्कारम् (चित्) अपि (अर्य्यया) अर्य्यस्य स्त्रिया (परि) (वर्त्तिः) मार्गम् (यातम्) (अदाभ्या) अहिंसनीयौ (माध्वी) (मम) (श्रुतम्) (हवम्) ॥७॥
भावार्थभाषाः - हे स्त्रीपुरुषौ ! युवां गृहस्थमार्गे वर्त्तित्वा धर्म्येण सन्तानानैश्वर्य्यं चेच्छतम्। अध्यापनपरीक्षे च सदैव कुर्य्यातम् ॥७॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Ashvins, come hither, noble masters, indomitable leaders ever dedicated to truth. Even if you are far away, pray do not be indifferent, slacken not the reins, cross over the winding paths and come. O creators and givers of honey sweets, listen to my prayer.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

How should men behave is told further.

अन्वय:

O men ! you are devoid of false conduct, inviolable and are endowed with sweet temper. O teachers and preachers! come hither to us. with your wives who have (exercise. Ed.) control over themselves and desire to have happiness and progress. Never insult any good person. Go your way but listen to my request.

भावार्थभाषाः - O men and women! discharge your domestic duties and righteously (right way. Ed.) desire to have wealth and progeny. Always teach and examine students.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - हे स्त्री-पुरुषांनो! तुम्ही गृहस्थधर्माचे पालन करून धर्माने संतानाची व ऐश्वर्याची इच्छा बाळगा. अध्यापन करा व सदैव परीक्षा करत राहा. ॥ ७ ॥