वांछित मन्त्र चुनें

यु॒वं नो॒ येषु॑ वरुण क्ष॒त्रं बृ॒हच्च॑ बिभृ॒थः। उ॒रु णो॒ वाज॑सातये कृ॒तं रा॒ये स्व॒स्तये॑ ॥६॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

yuvaṁ no yeṣu varuṇa kṣatram bṛhac ca bibhṛthaḥ | uru ṇo vājasātaye kṛtaṁ rāye svastaye ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

यु॒वम्। नः॒। येषु॑। व॒रु॒ण॒। क्ष॒त्रम्। बृ॒हत्। च॒। बि॒भृथः। उ॒रु। नः॒। वाज॑ऽसातये। कृ॒तम्। रा॒ये। स्व॒स्तये॑ ॥६॥

ऋग्वेद » मण्डल:5» सूक्त:64» मन्त्र:6 | अष्टक:4» अध्याय:4» वर्ग:2» मन्त्र:6 | मण्डल:5» अनुवाक:5» मन्त्र:6


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर विरोध के त्याग और धनप्राप्ति विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (वरुण) उत्तम (च) और हे मित्र ! (युवम्) आप दोनों (येषु) जिनमें (नः) हम लोगों के लिये (बृहत्) बड़े और (उरु) बहुत (क्षत्रम्) धन को (बिभृथः) धारण करते हैं और (नः) हम लोगों को (वाजसातये) सङ्ग्राम के लिये (राये) धन के और (स्वस्तये) सुख के लिये (कृतम्) किया उनमें वैसे ही हूजिये ॥६॥
भावार्थभाषाः - इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है । मनुष्यों को चाहिये कि विरोध का त्याग कर और उत्तम प्रकार मिलने से उद्यम करके विजय और धन आदि को प्राप्त करें ॥६॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

शक्ति-सम्पत्तिसुस्थिति

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे (वरुण) = मित्र और वरुण [वरुण से मित्र का भी अध्याहार करता है, तभी 'युवं ' यह द्विवचन ठीक होगा] (युवम्) = आप दोनों (नः) = हमारे (येषु) = जिन पुरुषों में (क्षत्रम्) = बल, (बृहत् च) = और ब्रह्म, अर्थात् ज्ञान को (बिभृथ:) = धारण करते हो । [२] इस बल व ज्ञान को (नः) = हमारे लिये (वाजसातये) = शक्ति की प्राप्ति के लिये (राये) = ऐश्वर्य लाभ के लिये और स्वस्तये उत्तम कल्याण के लिये (कृतम्) = करिये। मित्र व वरुण की आराधना से प्राप्त होनेवाला बल व ज्ञान [क्षत्र व ब्रह्म] हमें 'शक्ति ऐश्वर्य व कल्याण' प्राप्त कराता है ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- स्नेह व निर्देषता के होने पर क्षत्र व ब्रह्म की वृद्धि से 'शक्ति-सम्पत्ति व सुस्थिति' प्राप्त होती है।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनर्विरोधत्यागधनप्राप्तिविषयमाह ॥

अन्वय:

हे वरुण च ! युवं येषु नो बृहदुरु क्षत्रं बिभृथो नो वाजसातये राये स्वस्तये कृतं तेषु तथैव भवतम् ॥६॥

पदार्थान्वयभाषाः - (युवम्) युवाम् (नः) अस्मभ्यम् (येषु) (वरुण) उत्तम (क्षत्रम्) धनम् (बृहत्) महत् (च) मित्र (बिभृथः) (उरु) बहु (नः) अस्मान् (वाजसातये) सङ्ग्रामाय (कृतम्) (राये) धनाय (स्वस्तये) सुखाय ॥६॥
भावार्थभाषाः - अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः । मनुष्यैर्विरोधं विहाय सम्प्रयोगेणोद्यमं कृत्वा विजयधनादिकं प्रापणीयम् ॥६॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - O lord of love and friendship, Mitra, O Varuna, lord of justice and rectitude, those whom you vest with the great social order and high excellence and guide and conduct for our sake, advance and raise higher in honour and excellence for victory, wealth and well being for us.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

Something about giving up all malice and acquisition of wealth is told further.

अन्वय:

O noble and friendly person ! among those in whom you uphold much and great wealth, vouchsafe us room for wealth, happiness or welfare and victory in battles.

भावार्थभाषाः - Men should give up all malice (or conflict) and should achieve victory and wealth by their united efforts.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमालंकार आहे. माणसांनी विरोध सोडावा व उत्तम प्रकारे उद्योग करून विजय व धन इत्यादी प्राप्त करावे. ॥ ६ ॥