वांछित मन्त्र चुनें

सु॒दे॒वः स॑महासति सु॒वीरो॑ नरो मरुतः॒ स मर्त्यः॑। यं त्राय॑ध्वे॒ स्याम॒ ते ॥१५॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

sudevaḥ samahāsati suvīro naro marutaḥ sa martyaḥ | yaṁ trāyadhve syāma te ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

सु॒ऽदे॒वः। स॒म॒॒ह॒। अ॒स॒ति॒। सु॒ऽवी॑रः। न॒रः॒। म॒रु॒तः॒। सः। मर्त्यः॑। यम्। त्राय॑ध्वे। स्याम॑। ते ॥१५॥

ऋग्वेद » मण्डल:5» सूक्त:53» मन्त्र:15 | अष्टक:4» अध्याय:3» वर्ग:13» मन्त्र:5 | मण्डल:5» अनुवाक:4» मन्त्र:15


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर मनुष्यों को क्या करना चाहिये, इस विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (समह) सत्कार से सहित ! (सः) वह (सुदेवः) सुन्दर विद्वान् (सुवीरः) सुन्दर वीर (मर्त्यः) मनुष्य (असति) है (यम्) जिसको हे (मरुतः) मनुष्यो (नरः) अग्रणीजनो ! (ते) वे आप लोग (त्रायध्वे) रक्षा करो, हम लोग उसके साथ (स्याम) होवें ॥१५॥
भावार्थभाषाः - मनुष्यों को चाहिये कि अति उन्नत होकर निर्बल प्राणियों की सदा ही रक्षा करें ॥१५॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

स्वरः सुदेवः सुवीरः

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे (मरुतः) = प्राणो ! (यं त्रायध्वे) = आप जिसका रक्षण करते हैं, (ते स्याम) = हम वे बनें । अर्थात् हम सदा प्राणसाधना करते हुए इन प्राणों के द्वारा रक्षणीय हों। [२] हे (नरः) = हमें उन्नतिपथ पर ले चलनेवाले मनुष्यो ! स (मर्त्यः) = आप से रक्षणीय मनुष्य (सुदेवः) = उत्तम देववृत्तिवाला, समह तेजस्विता से सम्पन्न ['समह' में विभक्ति का लुक् है] व (सुवीरः) = उत्तम वीर (असति) = होता है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- प्राणसाधना करनेवाला प्राणों से रक्षित पुरुष 'उत्तम देव' व तेजस्विता सम्पन्न 'सुवीर' बनता है। प्राण शरीर को नीरोग बनाकर साधक को 'वीर' बनाते हैं। मन को नीरोग बनाकर उसे 'सुदेव' बनाते हैं ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनर्मनुष्यैः किं कर्त्तव्यमित्याह ॥

अन्वय:

हे समह ! स सुदेवः सुवीरो मर्त्योऽसति यं हे मरुतो नरस्ते यूयं त्रायध्वे वयं तेन सहिताः स्याम ॥१५॥

पदार्थान्वयभाषाः - (सुदेवः) शोभनश्चासौ विद्वान् (समह) सत्कारसहित (असति) भवति (सुवीरः) शोभनश्चासौ वीरः (नरः) नायकाः (मरुतः) मनुष्याः (सः) (मर्त्यः) (यम्) (त्रायध्वे) रक्षत (स्याम) (ते) ॥१५॥
भावार्थभाषाः - मनुष्यैरत्युन्नतैर्भूत्वा निर्बलाः प्राणिनः सदैव रक्षणीयाः ॥१५॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - O Maruts, leading lights of life, great and glorious, brilliant is that man, brave and fearless, whom you protect and promote across the seas. Let us too be the same, your own, all for you.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

What should men do is told further?

अन्वय:

O respectable leading men! the man whom you protect becomes a good enlightened person and a good hero. Let us be also like him keeping his company.

भावार्थभाषाः - Men should protect all weak beings having become very much elevated or advanced.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - माणसांनी अत्यंत उन्नत होऊन निर्बल प्राण्यांचे सदैव रक्षण करावे. ॥ १५ ॥