वांछित मन्त्र चुनें

क॒थो नु ते॒ परि॑ चराणि वि॒द्वान्वी॒र्या॑ मघव॒न्या च॒कर्थ॑। या चो॒ नु नव्या॑ कृ॒णवः॑ शविष्ठ॒ प्रेदु॒ ता ते॑ वि॒दथे॑षु ब्रवाम ॥१३॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

katho nu te pari carāṇi vidvān vīryā maghavan yā cakartha | yā co nu navyā kṛṇavaḥ śaviṣṭha pred u tā te vidatheṣu bravāma ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

क॒थो इति॑। नु। ते॒। परि॑। च॒रा॒णि॒। वि॒द्वान्। वी॒र्या॑। म॒घ॒ऽव॒न्। या। च॒कर्थ॑। या। चो॒ इति॑। नु। नव्या॑। कृ॒णवः॑। श॒वि॒ष्ठ॒। प्र। इत्। ऊँ॒ इति॑। ता। ते॒। वि॒दथे॑षु। ब्र॒वा॒म॒ ॥१३॥

ऋग्वेद » मण्डल:5» सूक्त:29» मन्त्र:13 | अष्टक:4» अध्याय:1» वर्ग:25» मन्त्र:3 | मण्डल:5» अनुवाक:2» मन्त्र:13


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषय को कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (मघवन्) श्रेष्ठ धन से युक्त ! (या) जो (ते) आपकी (परि) सब ओर से (चराणि) चलनेवाली और प्राप्त होने योग्य (वीर्या) पराक्रमयुक्त सेनाओं को (कथो) किस प्रकार (नु) निश्चय से (चकर्थ) करते हो तथा (विद्वान्) विद्वान् आप (या) जिनको (चो) और (नव्या) नवीनों में उत्पन्नों को (नु) निश्चय से (कृणवः) सिद्ध करते हो। हे (शविष्ठ) अतिशय करके बलिष्ठ ! (ते) आपके जिनको (विदथेषु) सङ्ग्रामों में हम लोग (प्र, ब्रवाम) उपदेश करें (ता) उनको (इत्) निश्चय से (उ) भी आप ग्रहण करो ॥१३॥
भावार्थभाषाः - मनुष्यों को चाहिये कि सदा ही नवीन-नवीन विद्या और नवीन-नवीन कार्य्य को सिद्ध करके ऐश्वर्य्य को प्राप्त होवें, इसी प्रकार अन्यों के प्रति उपदेश करें ॥१३॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

'अवर्णनीय महिमा वाले' प्रभु

पदार्थान्वयभाषाः - १. हे (मघवन्) = ऐश्वर्यशालिन् प्रभो! (या वीर्या चकर्थ) = जिन शक्तिशाली कर्मों को आप करते हैं, उन सबको (विद्वान्) = जानता हुआ मैं (नु) = अब (कथो) = कैसे ही (ते परिचराणि) = आपकी उपासना करूँ? आपके कर्म अनन्त हैं, मेरी वाणी की शक्ति सीमित है। सो उसके लिए आपकी महिमा का प्रतिपादन कैसे सम्भव है? आपकी महिमा मेरी वाणी से अतीत है। २. (च) = और (उ) = निश्चय से (या नव्या कृणवः) = जिन स्तुत्य कर्मों को आप करते हैं, हे (शविष्ठ) = शक्तिशालिन् प्रभो ! (विदथेषु) = ज्ञानयज्ञों में हम (ते) = आपके (ता) = उन कर्मों का (इत् उ) = अवश्य ही प्रब्रवाम खूब ही प्रतिपादन करें।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- ज्ञानयज्ञों में एक चित्त होकर हम प्रभु के शक्तिशाली कर्मों का प्रतिपादन करें। इस प्रकार इन ज्ञानयज्ञों से ही प्रभु का पूजन करें। वस्तुतः प्रभु की महिमा हमारी वाणी से अतीत है।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

अन्वय:

हे मघवन् ! या ते परि चराणि वीर्या कथो नु चकर्थ विद्वांस्त्वं या चो नव्या नु कृणवः। हे शविष्ठ ! ते यानि विदथेषु वयं प्र ब्रवाम ता तानीदु त्वं गृहाण ॥१३॥

पदार्थान्वयभाषाः - (कथो) कथम् (नु) (ते) तव (परि) सर्वतः (चराणि) गतिमन्ति प्राप्तव्यानि वा (विद्वान्) (वीर्या) वीर्ययुक्तानि सैन्यानि (मघवन्) पूजितधनयुक्त (या) यानि (चकर्थ) करोषि (या) यानि (चो) च (नु) (नव्या) नवेषु भवानि (कृणवः) करोषि (शविष्ठ) अतिशयेन बलिष्ठ (प्र) (इत्) एव (उ) (ता) तानि (ते) तव (विदथेषु) सङ्ग्रामेषु (ब्रवाम) उपदिशेम ॥१३॥
भावार्थभाषाः - मनुष्याः सदैव नवीना नवीना विद्या नूतनं नूतनं कार्य्यं संसाध्यैश्वर्य्यं प्राप्नुयुरेवमन्यान् प्रत्युपदिशन्तु ॥१३॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Indra, ruler of the world, mightiest hero commanding wealth, power, honour and excellence, sage and scholar, how shall we, in yajnic assemblies of the nation, fully describe, sing and celebrate your achievements and your potential, the exploits that you have done and those new ones you are sure to achieve henceforth ?
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The duties of learned person are further described.

अन्वय:

O learned king ! endowed with much admirable wealth, you should accept the mighty and admire armies which you have raised in a wonderful way, by training new recruits as yourself are a great instructor. O most powerful man! you should accept or pay attention to (the command. Ed.) the words which we utter in the battlefield.

भावार्थभाषाः - Men should acquire wealth by getting knowledge of the latest new (discoveries and inventions. Ed.) sciences and by accomplishing them at the earliest.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - माणसांनी सदैव नवनवीन विद्या व नवनवीन कार्य करून ऐश्वर्य प्राप्त करावे. याच प्रकारे इतरांना उपदेश करावा. ॥ १३ ॥