वांछित मन्त्र चुनें

प्रति॒ ष्या सू॒नरी॒ जनी॑ व्यु॒च्छन्ती॒ परि॒ स्वसुः॑। दि॒वो अ॑दर्शि दुहि॒ता ॥१॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

prati ṣyā sūnarī janī vyucchantī pari svasuḥ | divo adarśi duhitā ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

प्रति॑। स्या। सू॒नरी॑। जनी॑। वि॒ऽउ॒च्छन्ती॑। परि॑। स्वसुः॑। दि॒वः। अ॒द॒र्शि॒। दु॒हि॒ता ॥१॥

ऋग्वेद » मण्डल:4» सूक्त:52» मन्त्र:1 | अष्टक:3» अध्याय:8» वर्ग:3» मन्त्र:1 | मण्डल:4» अनुवाक:5» मन्त्र:1


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अब सात ऋचावाले बावनवें सूक्त का आरम्भ है, उसके प्रथम मन्त्र में उषा की तुल्यता से स्त्री के गुणों का वर्णन करते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे मनुष्यो ! जो (दिवः) सुन्दर (स्वसुः) भगिनी की (जनी) उत्पन्न करनेवाली (सूनरी) उत्तम पहुँचाती और (परि, व्युच्छन्ती) सब ओर से निवास देती हुई (दुहिता) कन्या के सदृश वर्त्तमान प्रातर्वेला (प्रति, अदर्शि) एक के प्रति एक देखी जाती है (स्या) वह जागे हुए मनुष्य से देखने योग्य है ॥१॥
भावार्थभाषाः - वही स्त्री श्रेष्ठ, जो प्रातर्वेला के सदृश वर्त्तमान है ॥१॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

'सूनरी जनी' उषा

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (स्या) = वह (दिवः) = दुहिता प्रकाश का हमारे जीवनों में प्रपूरण करनेवाली उषा (प्रति अदर्शि) = प्रतिदिन उदय होती हुई दिखती है। उषा निकलती है, हमें प्रबुद्ध करके हमारे जीवनों को प्रकाश से भर देती है। [२] (सूनरी) = यह हमें उत्तमता से मार्ग पर आगे और आगे ले चलती है । जनी यह हमारे जीवनों में शक्तियों का विकास करती है और (स्वसुः परि) = स्वसृ [-बहिन] के स्थानापन्न रात्रि की समाप्ति पर (व्युच्छन्ती) = अन्धकार को दूर करती है। यह उषा हमारे जीवन के अन्धकार को भी इसी प्रकार दूर भगाती है। में गुणों व
भावार्थभाषाः - भावार्थ- उषा [क] हमें उत्तम मार्ग पर ले चलती है, [ख] हमारे जीवन शक्तियों का विकास करती है और [ग] प्रकाश का हमारे में प्रपूरण करनेवाली है।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अथोषर्वत्स्त्रीगुणानाह ॥

अन्वय:

हे मनुष्या ! या दिवः स्वसुर्जनी सूनरी परिव्युच्छन्ती दुहितेवोषाः प्रत्यदर्शि स्या जागृतेन मनुष्येण द्रष्टव्या ॥१॥

पदार्थान्वयभाषाः - (प्रति) (स्या) सा (सूनरी) सुष्ठु नेत्री (जनी) जनयित्री (व्युच्छन्ती) निवासयन्ती (परि) (स्वसुः) भगिन्याः (दिवः) कमनीयायाः (अदर्शि) दृश्यते (दुहिता) कन्येव वर्त्तमाना ॥१॥
भावार्थभाषाः - सैव स्त्री वरा या उषर्वद्वर्त्तते ॥१॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - That joyous dawn, pioneer of the sun, harbinger of the new day, shining at the departure of her sister, the night, rises to view every morning as the daughter of heaven, arousing the world to fresh life.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The attributes of a noble woman are described.

अन्वय:

O men! the dawn indeed is like the daughter of the sun, precedes or leads well towards the sun, generates light and dispels darkness. Likewise should a noble woman be. She should be a good leader, leading towards light by dispelling the darkness of ignorance and cause all to live in happiness, by driving away all miseries.

भावार्थभाषाः - That woman is good who is like the dawn.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)

या सूक्तात प्रभातवेळेप्रमाणे स्त्रियांच्या गुणांचे वर्णन असल्यामुळे या सूक्ताच्या अर्थाची पूर्व सूक्तार्थाबरोबर संगती जाणावी.

भावार्थभाषाः - जी उषेप्रमाणे असते. तीच स्त्री श्रेष्ठ असते. ॥ १ ॥