वांछित मन्त्र चुनें

आ न॑पातः शवसो यात॒नोपे॒मं य॒ज्ञं नम॑सा हू॒यमा॑नाः। स॒जोष॑सः सूरयो॒ यस्य॑ च॒ स्थ मध्वः॑ पात रत्न॒धा इन्द्र॑वन्तः ॥६॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

ā napātaḥ śavaso yātanopemaṁ yajñaṁ namasā hūyamānāḥ | sajoṣasaḥ sūrayo yasya ca stha madhvaḥ pāta ratnadhā indravantaḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

आ। न॒पा॒तः॒। श॒व॒सः॒। या॒त॒न॒। उप॑। इ॒मम्। य॒ज्ञम्। नम॑सा। हू॒यमा॑नाः। स॒ऽजोष॑सः। सू॒र॒यः॒। यस्य॑। च॒। स्थ। मध्वः॑। पा॒त॒। र॒त्न॒ऽधाः। इन्द्र॑ऽवन्तः ॥६॥

ऋग्वेद » मण्डल:4» सूक्त:34» मन्त्र:6 | अष्टक:3» अध्याय:7» वर्ग:4» मन्त्र:1 | मण्डल:4» अनुवाक:4» मन्त्र:6


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (हूयमानाः) ईर्ष्या करते हुए (शवसः) बलयुक्त (नपातः) नहीं गिरना जिनके विद्यमान (सजोषसः) तुल्य प्रीति के सेवनकर्त्ता (रत्नधाः) धनों को धारण करनेवाले (इन्द्रवन्तः) ऐश्वर्य्य से युक्त (सूरयः) विद्वान् जनो ! आप लोग (नमसा) सत्कार से (इमम्) इस (यज्ञम्) विद्यावृद्धि करनेवाले यज्ञ को (उप, आ, यातन) प्राप्त हूजिये (च) और (यस्य) जिसके (मध्वः) मधुरगुणयुक्त पदार्थ को प्राप्त (स्थ) होओ उसकी नित्य (पात) रक्षा कीजिये ॥६॥
भावार्थभाषाः - मनुष्यों को चाहिये कि परस्पर मित्रता कर शरीर और आत्मा का बल बढ़ाय, विद्याधनरूप ऐश्वर्य्य को प्राप्त हों, उसकी उत्तम प्रकार रक्षा कर और बढ़ाय के इससे सब को सुखी करें ॥६॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

शवसः नपातः

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे (शवसः नपातः) = शक्ति को न गिरने देनेवाले लोगो ! शक्ति का रक्षण करनेवाले पुरुषो! (इमं यज्ञं उप आयातन) = इस उपासनीय, संगतिकरण योग्य व समर्पणीय प्रभु के समीप प्राप्त होओ। तुम जो कि (नमसा हूयमानाः) = नम्रता से पुकार रहे हो-नम्रता से प्रभु प्रार्थना में प्रवृत्त हो, (सजोषसः) = परस्पर मिलकर प्रीतिपूर्वक अपने कर्त्तव्यों का सेवन करनेवाले हो । (सूरयः) = जो तुम ज्ञानी हो। [२] तुम उस प्रभु के समीप प्राप्त होओ (यस्य च स्थ) = निश्चय से जिसके तुम हो । वस्तुतः तुम प्रभु के ही मित्र हो । (मध्वः पात:) = जीवन को मधुर बनानेवाले सोम का तुम पान करो। परिणामतः (रत्नधा:) = रत्नों का धारण करनेवाले बनो। (इन्द्रवन्त:) = उस परमैश्वर्यशाली प्रभुवाले बनो । प्रभु के तुम होओ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- सोम का रक्षण करते हुए हम प्रभु को प्राप्त हों।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

अन्वय:

हे हूयमानाः शवसो नपातः सजोषसो रत्नधा इन्द्रवन्तः सूरयो ! यूयन्नमसेमं यज्ञमुपायातन यस्य च मध्वः प्राप्ताः स्थ तन्नित्यं पात ॥६॥

पदार्थान्वयभाषाः - (आ) (नपातः) न विद्यते पात् पतनं येषान्ते (शवसः) बलवन्तः (यातन) प्राप्नुत (उप) (इमम्) (यज्ञम्) विद्यावृद्धिकरं व्यवहारम् (नमसा) सत्कारेण (हूयमानाः) स्पर्द्धमानाः (सजोषसः) समानप्रीतिसेवनाः (सूरयः) विद्वांसः (यस्य) (च) (स्थ) सन्तु (मध्वः) मधुरगुणयुक्तस्य (पात) रक्षत (रत्नधाः) ये रत्नानि धनानि दधति ते (इन्द्रवन्तः) ऐश्वर्य्यवन्तः ॥६॥
भावार्थभाषाः - मनुष्यैः परस्परम्मित्रतां विधाय शरीरात्मबलं वर्द्धयित्वा विद्याधनैश्वर्य्यं प्राप्य संरक्ष्य वर्द्धयित्वाऽनेन सर्वे सुखिनः कर्त्तव्याः ॥६॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Rbhus, strong, imperishable heroes and leaders of science and knowledge, invoked and invited with reverence, come and join this yajnic programme of development and production. Loved and loving, eminent scholars, commanding wealth, honour and power, come and accept the delicious treat of the host and protect and promote the good fortune of the community.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The theme of learned persons further moves on.

अन्वय:

The learned persons vie with each other to secure infallible strength and share their happiness with similar persons. Holders of jewelers and riches in full of prosperity, you learned persons come respectfully to this Yajna-the activities of intensification of learning. You should protect those who offer you sweet and useful articles.

भावार्थभाषाः - It is the duty of persons to behave in a friendly manner and intensify their prosperity, strength and learning. By doing in this way, you protect well and make people the happy.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - माणसांनी परस्पर मैत्री करून शरीर व आत्मा यांचे बल वाढवून विद्याधनरूपी ऐश्वर्य प्राप्त करावे. त्याचे उत्तम प्रकारे रक्षण करून सर्वांना सुखी करावे. ॥ ६ ॥