वांछित मन्त्र चुनें

वि॒दा॒नासो॒ जन्म॑नो वाजरत्ना उ॒त ऋ॒तुभि॑र्ऋभवो मादयध्वम्। सं वो॒ मदा॒ अग्म॑त॒ सं पुरं॑धिः सु॒वीरा॑म॒स्मे र॒यिमेर॑यध्वम् ॥२॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

vidānāso janmano vājaratnā uta ṛtubhir ṛbhavo mādayadhvam | saṁ vo madā agmata sam puraṁdhiḥ suvīrām asme rayim erayadhvam ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

वि॒दा॒नासः॑। जन्म॑नः। वा॒ज॒ऽर॒त्नाः॒। उ॒त। ऋ॒तुऽभिः॑। ऋ॒भ॒वः॒। मा॒द॒य॒ध्व॒म्। सम्। वः॒। मदाः॑। अग्म॑त। सम्। पुर॑म्ऽधिः। सु॒ऽवीरा॑म्। अ॒स्मे इति॑। र॒यिम्। आ। ई॒र॒य॒ध्व॒म् ॥२॥

ऋग्वेद » मण्डल:4» सूक्त:34» मन्त्र:2 | अष्टक:3» अध्याय:7» वर्ग:3» मन्त्र:2 | मण्डल:4» अनुवाक:4» मन्त्र:2


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (वाजरत्नाः) विज्ञान आदि रत्नों से युक्त (ऋभवः) बुद्धिमानो ! आप लोग (जन्मनः) जन्म से (विदानासः) ज्ञानवान् और विद्या ग्रहण के लिये प्रतिज्ञा करनेवाले हुए (ऋतुभिः) बुद्धिमानों के साथ (मादयध्वम्) आनन्द कराओ जिससे (वः) आप लोगों को (मदाः) आनन्द (सम्) उत्तम प्रकार (अग्मत) प्राप्त हों (उत) और (पुरन्धिः) नगरों का धारण करनेवाला राज्य प्राप्त हो तथा (अस्मे) हम लोगों के लिये (सुवीराम्) सुन्दर वीरों से युक्त सेना और (रयिम्) लक्ष्मी को (सम्, आ, ईरयध्वम्) सब प्रकार से प्राप्त कराओ ॥२॥
भावार्थभाषाः - जो दूसरे विद्यारूप जन्म के होने पर प्राप्त विद्यारूप यौवनावस्थायुक्त होते हैं, वे विद्वान् होकर विद्वानों में मित्रता करते हैं और अविद्वानों के कल्याण के लिये प्रयत्न करते हैं ॥२॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

ऋभुओं का लक्षण

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे ऋभुओ ! (विदानास:) = तुम ज्ञान को प्राप्त करने के स्वभाववाले होते हो। (जन्मन:) = [जनी प्रादुर्भावे] शक्तियों के विकास द्वारा (वाजरत्नाः) = बल व त्याग [वाज = strength, sacrifice] से रमणीय जीवनवाले हो । (उत) = और तुम (ऋतुभिः) = ऋतुओं के अनुसार नियमित गतियों से (मादयध्वम्) = आनन्द का अनुभव करो। [२] (व:) = तुम्हें (मदाः) = आनन्द व उल्लास (सं अग्मत) = संगत हों प्राप्त हों। (पुरन्धिः) = पालक व पूरक बुद्धि (सं) = [अग्मत ] प्राप्त हो । प्रभु कहते हैं कि (अस्मे) = हमारी (सुवीरां रयिम्) = उत्कृष्ट वीरता से युक्त सम्पत्ति को (एरयध्वम्) = अपने अन्दर प्रेरित करो ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ - ऋभु [क] ज्ञान की रुचिवाले होते हैं, [ख] बल व त्याग से जीवन को रमणीय बनाते हैं, [ग] नियमित गतिवाले होते हैं, [घ] सदा 'प्रसन्नता, पालक बुद्धि व वीरतायुक्त धन' को प्राप्त करते हैं। ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

अन्वय:

हे वाजरत्ना ऋभवो ! यूयं जन्मनो विदानासस्सन्त ऋभुभिः सह मादयध्वं यतो वो मदाः समग्मतोत पुरन्धिः प्राप्नोतु। अस्मे सुवीरां रयिं च समेरयध्वम् ॥२॥

पदार्थान्वयभाषाः - (विदानासः) ज्ञानवन्तो विद्याग्रहणाय कृतप्रतिज्ञाः (जन्मनः) (वाजरत्नाः) विज्ञानादीनि रत्नादीनि येषान्ते (उत) अपि (ऋतुभिः) मेधाविभिः सह (ऋभवः) मेधाविनः (मादयध्वम्) आनन्दयत (सम्) (वः) युष्मान् (मदाः) आनन्दाः (अग्मत) प्राप्नुवन्तु (सम्) (पुरन्धिः) पुरां धारको राज्यभावः (सुवीराम्) शोभना वीरा यस्यां सेनायां ताम् (अस्मे) अस्मभ्यम् (रयिम्) श्रियम् (आ) समन्तात् (ईरयध्वम्) प्रापयतम् ॥२॥
भावार्थभाषाः - ये द्वितीये विद्याजन्मनि प्राप्तविद्यायौवना भवन्ति ते विद्वांसो भूत्वा विद्वत्सु मैत्रीमाचरन्तोऽविदुषां कल्याणाय प्रयतन्ते ॥२॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - O Rbhus, blest from your very birth with the love of knowledge, commanding knowledge and the power of knowledge, work and rejoice with the scholars according to the seasons. May the peace and pleasure of life reach you, may divine intelligence and the ruling powers of the world with munificence bless you. And may you, for our sake, arouse the wealth of the nations, brave citizens and the coming generations.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The subject of genius person is elaborated.

अन्वय:

O genius persons ! you are equipped with scientific knowledge and other qualities. Since you were born, you have been delighting the knowledgeable and wise man, who are devoted to attain learning. This will provide you great delight and the kingdom of various cities and towns. We also seek your guidance in order to have a well-disciplined army of brave soldiers and prosperity, too.

भावार्थभाषाः - Those who secure knowledge in their childhood and thereafter become young and fully learned, they later on establish friendship with the learned persons. They also do their best for the welfare of less fortunate, i.e., illiterates and under-privileged.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - जे द्वितीय विद्यारूपी जन्म प्राप्त करून विद्यारूपी तारुण्य प्राप्त करतात, ते विद्वान बनून विद्वानांशी मैत्री करतात व अविद्वानांच्या कल्याणासाठी प्रयत्न करतात. ॥ २ ॥