वांछित मन्त्र चुनें

त्वं ह्येक॒ ईशि॑ष॒ इन्द्र॒ वाज॑स्य॒ गोम॑तः। स नो॑ यन्धि म॒हीमिष॑म् ॥७॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

tvaṁ hy eka īśiṣa indra vājasya gomataḥ | sa no yandhi mahīm iṣam ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

त्वम्। हि। एकः॑। ईशि॑षे। इन्द्र॑। वाज॑स्य। गोऽम॑तः। सः। नः॒। य॒न्धि॒। म॒हीम्। इष॑म् ॥७॥

ऋग्वेद » मण्डल:4» सूक्त:32» मन्त्र:7 | अष्टक:3» अध्याय:6» वर्ग:28» मन्त्र:2 | मण्डल:4» अनुवाक:3» मन्त्र:7


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - हे (इन्द्र) अत्यन्त ऐश्वर्य से युक्त विद्वान् जो (हि) जिससे (एकः) सहायरहित (त्वम्) आप (गोमतः) बहुत प्रकार की पृथिवी आदि के सहित (वाजस्य) विज्ञान आदि से युक्त जनसमूह के (ईशिषे) स्वामी हो (सः) वह (नः) हम लोगों के लिये (महीम्) बड़े (इषम्) अन्न आदि को (यन्धि) दीजिये ॥७॥
भावार्थभाषाः - जो विद्वान् पुरुषार्थ से बड़े ऐश्वर्य्य को प्राप्त होकर अन्य जनों के लिये देता है, वही सब का ईश्वर होता है ॥७॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

प्रशस्तेन्द्रिय+शक्तिशाली

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे (इन्द्र) = परमैश्वर्यशाली प्रभो ! (त्वं हि एकः) = आप ही अकेले (गोमतः) = प्रशस्त इन्द्रियोंवाले (वाजस्य) = बल के ईशिषे ईश हैं। आप ही हमें प्रशस्त इन्द्रियों को प्राप्त करानेवाले व बल को देनेवाले हैं। [२] (सः) = वे आप (नः) = हमारे लिए (महीम्) अत्यन्त महनीय हमारे जीवन को महत्त्वपूर्ण बनानेवाली इषम् प्रेरणा को (यन्धि) = दीजिए। आपकी इस उत्कृष्ट प्रेरणा को प्राप्त करके ही हम अपनी इन्द्रियों को प्रशस्त बना सकेंगे और सबल हो सकेंगे।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- प्रभु की उत्कृष्ट प्रेरणा को प्राप्त करके हम प्रशस्तेन्द्रिय व शक्तिशाली बनें ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनस्तमेव विषयमाह ॥

अन्वय:

हे इन्द्र ! यो ह्येकस्त्वं गोमतो वाजस्येशिषे स नो महीमिषं यन्धि ॥७॥

पदार्थान्वयभाषाः - (त्वम्) (हि) यतः (एकः) असहायः (ईशिषे) (इन्द्र) परमैश्वर्य्ययुक्त विद्वन् ! (वाजस्य) विज्ञानादियुक्तस्य (गोमतः) बहुविधपृथिव्यादिसहितस्य (सः) (नः) अस्मभ्यम् (यन्धि) प्रयच्छ (महीम्) महतीम् (इषम्) अन्नादिकम् ॥७॥
भावार्थभाषाः - यो विद्वान् पुरुषार्थेन महदैश्वर्य्यं प्राप्यान्येभ्यो ददाति स एव सर्वेषामीश्वरो भवति ॥७॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Indra, you alone rule over power and prosperity and the speed of progress. Pray bring us ample food and energy and the high speed of progress.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The subject of ruler and rule is further dealt.

अन्वय:

O ruler ! you are learned or prosperous, and single handed you annex large areas of land in your kingdom and rule over it. In return, it brings specialized knowledge to the people. We sincerely see it, as well as for the food grains.

भावार्थभाषाः - A learned ruler first acquires prosperity with hard labor, and then gives it away among the common people. In fact, he has right to be the master or boss of all the people.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - जो विद्वान, पुरुषार्थाने मोठे ऐश्वर्य प्राप्त करून इतरांना देतो तोच सर्वांचा ईश्वर असतो. ॥ ७ ॥