वांछित मन्त्र चुनें

श॒तम॑श्म॒न्मयी॑नां पु॒रामिन्द्रो॒ व्या॑स्यत्। दिवो॑दासाय दा॒शुषे॑ ॥२०॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

śatam aśmanmayīnām purām indro vy āsyat | divodāsāya dāśuṣe ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

श॒तम्। अ॒श्म॒न्ऽमयी॑नाम्। पु॒राम्। इन्द्रः॑। वि। आ॒स्य॒त्। दिवः॑ऽदासाय। दा॒शुषे॑ ॥२०॥

ऋग्वेद » मण्डल:4» सूक्त:30» मन्त्र:20 | अष्टक:3» अध्याय:6» वर्ग:22» मन्त्र:5 | मण्डल:4» अनुवाक:3» मन्त्र:20


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर सूर्यदृष्टान्त से राजविषय को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - जो (इन्द्रः) तेजस्वी सूर्य्य के सदृश (दिवोदासाय) प्रकाश के सेवनेवाले और (दाशुषे) देनेवाले के लिये (अश्मन्मयीनाम्) मेघों के समूहों के सदृश पाषाणों से बने हुए (पुराम्) नगरों के (शतम्) सैकड़े को (वि, आस्यत्) काटे, वही विजयी होने के योग्य होवे ॥२०॥
भावार्थभाषाः - इस मन्त्र में वाचकलुप्तोपमालङ्कार है। हे राजन् ! जो आप बहुत बढ़े हुए मेघों को जैसे सूर्य्य वैसे अनेक शत्रुओं के नगरों को जीत सकें तो राज्यलक्ष्मी और यश को प्राप्त होने के योग्य होवें ॥२०॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

'दिवोदास-दाश्वान्' के लिये पुरों का विदारण

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (इन्द्रः) = सब शत्रुओं का संहार करनेवाले प्रभु (अश्मन्मयीनाम्) = पत्थरों से बनी हुई, अत्यन्त दृढ़ पुराम् शत्रुनगरियों के (शतम्) = सैकड़े को (व्यास्यत्) = परे फेंकते हैं नष्ट करते हैं प्रभुकृपा से ही इन 'काम क्रोध-लोभ' की नगरियों का विध्वंस होता है। [२] पर प्रभु यह शत्रुनगरियों का विध्वंस ('दिवोदासाय') = ज्ञान के दास [भक्त] के लिए करते हैं, उसके लिए करते हैं, जो कि (दाशुषे) = दाश्वान् है देने की वृत्तिबाला है। हम ज्ञानी बनने का प्रयत्न करें, त्याग की वृत्तिवाले हों, तभी प्रभु हमारे शत्रुओं का विध्वंस करेंगे।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- हम ज्ञानप्रवण व दानशील बनें । प्रभु हमारे शत्रुओं का विध्वंस करेंगे।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनः सूर्यदृष्टान्तेन राजविषयमाह ॥

अन्वय:

य इन्द्रो रविरिव दिवोदासाय दाशुषेऽश्मन्मयीनां पुरां शतं व्यास्यत् स एव विजयी भवितुमर्हेत् ॥२०॥

पदार्थान्वयभाषाः - (शतम्) (अश्मन्मयीनाम्) मेघप्रचुराणामिव पाषाणनिर्मितानाम् (पुराम्) नगरीणाम् (इन्द्रः) (वि) (आस्यत्) व्यसेच्छिन्द्यात् (दिवोदासाय) प्रकाशस्य सेवकाय (दाशुषे) दात्रे ॥२०॥
भावार्थभाषाः - अत्र वाचकलुप्तोपमालङ्कारः। हे राजन् ! यदि त्वमतिप्रवृद्धानां मेघानां सूर्य्यवदनेकानि शत्रुपुराणि जेतुं शक्नुयास्तर्हि राज्यश्रियं कीर्तिञ्चाप्तुमर्हेः ॥२०॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Indra, lord of power, justice and generosity, for the sake of the creative and the generous giver you break a hundred adamantine strongholds of hoarded wealth like the sun that breaks the cloud concentrations of rain to bless the generous earth.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The State administration is compared with the sun.

अन्वय:

As the sun provides ample light and builds clouds which create rains for the good of people, same way a glorious ruler overcomes or smashes the hundreds of buildings made of stone and dwellings in the towns ruled by his enemies and ultimately he wins the battle.

भावार्थभाषाः - Here is a simile. The sun builds power and ultimately overpowers the clouds. The same way, O king! when you will attain victory oner the towns of your adversaries, you are bound to acquire wealth and fame.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - या मंत्रात वाचकलुप्तोपमालंकार आहे. हे राजा ! मेघांची वाढ झाल्यास सूर्य जसा त्यांना जिंकतो तसे अनेक शत्रूंच्या नगरांना जिंकल्यास राज्यलक्ष्मी व यश प्राप्त होईल. ॥ २० ॥