वांछित मन्त्र चुनें

असि॑क्न्यां॒ यज॑मानो॒ न होता॑ ॥१५॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

asiknyāṁ yajamāno na hotā ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

असि॑क्न्याम्। यज॑मानः। न। होता॑ ॥१५॥

ऋग्वेद » मण्डल:4» सूक्त:17» मन्त्र:15 | अष्टक:3» अध्याय:5» वर्ग:23» मन्त्र:5 | मण्डल:4» अनुवाक:2» मन्त्र:15


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अब राजदण्ड की प्रकर्षता को अगले मन्त्र में कहते हैं ॥

पदार्थान्वयभाषाः - जो राजा (यजमानः) मेल करनेवाले के (न) सदृश (असिक्न्याम्) रात्रि में भयरहित (होता) सुख को देनेवाला होवे, वही निरन्तर आनन्द करे ॥१५॥
भावार्थभाषाः - जिस राजा के प्रजाजनों में प्राणियों वा शयन किये हुओं में दण्ड जागता है, वह अभय का देनेवाला पुरुष किसी से भी भय को नहीं प्राप्त होता है ॥१५॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

दिन-रात चलनेवाला यज्ञ

पदार्थान्वयभाषाः - [१] (असिक्न्याम्) = रात्रि में भी (यजमानः न) = यज्ञशील की तरह (होता) = वे प्रभु आहुति देनेवाले हैं। उस प्रभु का यह सृष्टियज्ञ दिन-रात चलता है। 'दिन में प्रभु कार्य करते हों और रात्रि में सो जाते हों' ऐसी बात नहीं है। प्रभु का यह सृष्टियज्ञ दिन-रात चलता है। दिन में प्रभु सूर्य द्वारा ब्रह्माण्ड को प्रकाश प्राप्त कराते हैं, तो रात्रि में चन्द्रमा की ज्योत्स्ना को करनेवाले हैं। [२] प्रभु का यह सृष्टियज्ञ दिन-रात चलता है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- प्रभु इस सृष्टियज्ञ के महान् होता हैं।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अथ राजदण्डप्रकर्षतामाह ॥

अन्वय:

यो राजा यजमानो नाऽसिक्न्यामभयस्य होता स्यात् स एव सततं मोदेत ॥१५॥

पदार्थान्वयभाषाः - (असिक्न्याम्) रात्रौ। असिक्नीति रात्रिनामसु पठितम्। (निघं०१.७) (यजमानः) सङ्गन्ता (न) इव (होता) सुखस्य दाता ॥१५॥
भावार्थभाषाः - यस्य राज्ञः प्रजाजनेषु प्राणिषु सुप्तेषु दण्डो जागर्त्ति सोऽभयदः कुतश्चिदपि भयं नाऽऽप्नोति ॥१५॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - In the great dark night of the universe, Indra is the yajamana of creation, the clarion call as well as the performer, preserving the fire eternal.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The significance of firm dealing in administration under law by a king is told.

अन्वय:

That king always enjoys happiness who like a Yajamana (performer of Yajna) is giver of fearlessness at night time.

भावार्थभाषाः - The king instils fearlessness among the people with strict enforcement of law. The people then do not get fear from any quarter.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - ज्या राजाच्या प्रजेमध्ये, प्राण्यामध्ये, शयन केलेल्यामध्ये दंड (राजा) जागृत असतो तो अभय देणारा पुरुष कुणालाही घाबरत नाही. ॥ १५ ॥