वांछित मन्त्र चुनें
443 बार पढ़ा गया

ए॒ता ते॑ अग्ने॒ जनि॑मा॒ सना॑नि॒ प्र पू॒र्व्याय॒ नूत॑नानि वोचम्। म॒हान्ति॒ वृष्णे॒ सव॑ना कृ॒तेमा जन्म॑ञ्जन्म॒न् निहि॑तो जा॒तवे॑दाः॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

etā te agne janimā sanāni pra pūrvyāya nūtanāni vocam | mahānti vṛṣṇe savanā kṛtemā janmañ-janman nihito jātavedāḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

ए॒ता। ते॒। अ॒ग्ने॒। जनि॑म। सना॑नि। प्र। पू॒र्व्याय॑। नूत॑नानि। वो॒च॒म्। म॒हान्ति॑। वृष्णे॑। सव॑ना। कृ॒ता। इ॒मा। जन्म॑न्ऽजन्मन्। निऽहि॑तः। जा॒तऽवे॑दाः॥

443 बार पढ़ा गया
ऋग्वेद » मण्डल:3» सूक्त:1» मन्त्र:20 | अष्टक:2» अध्याय:8» वर्ग:16» मन्त्र:5 | मण्डल:3» अनुवाक:1» मन्त्र:20


स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

पदार्थान्वयभाषाः - हे (अग्ने) विद्वान् ! (ते) आपके (एता) इन (जनिम) जन्मों को जो कि (सनानि) कर्मों से संसेवित वा (नूतनानि) नवीन (महान्ति) बड़े-बड़े (सवना) ऐश्वर्य्यसाधक कर्म्म (जन्मन् जन्मन्) जन्म-जन्म में (कृता) किए हुए तथा (इमा) इन ऐश्वर्य्यसाधक कर्म्मों को (पूर्व्याय) पूर्वजों से किए हुए (वृष्णे) बल के लिये (प्र, वोचम्) कहूँ उनको (निहितः) अच्छे प्रकार स्थित (जातवेदाः) जो उत्पन्न हुए पदार्थों में विद्यमान आप सुनो ॥२०॥
भावार्थभाषाः - हे मनुष्यो ! जो कर्म जीवों को करने योग्य, उनसे किये जाते और किये जायेंगे, वे सब सुख-दुःख मिश्रित फल भोगनेवाले होते हैं ॥२०॥

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

यज्ञों द्वारा प्रभु का पूजन

पदार्थान्वयभाषाः - [१] हे (अग्ने) = परमात्मन् ! (एता) = इन (सनानि) = प्राचीन व (नूतनानि) = नवीन (जनिमा) = विकासों को, उत्पादन कार्यों को पूर्व्याय ते पालन व पूरण करनेवाले आप के लिये (प्रवोचम्) = मैं प्रकर्षेण कथन करनेवाला होऊँ। आपके निर्मित इन कार्यों की महिमा का अनुभव करता हुआ आपका स्मरण करनेवाला बनूँ । [२] (वृष्णे) = शक्तिशाली आप की प्राप्ति के लिये ही (इमा महान्ति) = ये महान् (सवना) = यज्ञ (कृता) = किये गये हैं। आपकी उपासना यज्ञों द्वारा ही तो होती है। [३] वे (जातवेदा:) = [जाते जाते विद्यते] प्रत्येक उत्पन्न होनेवाले पदार्थ में होनेवाले प्रभु (जन्मन् जन्मन्) = प्रत्येक प्राणी में (निहित:) = निहित हैं, वर्तमान हैं । इस प्रभु के प्रकाश को यज्ञशील पुरुष ही देखते हैं ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- प्रभु से उत्पादित प्रत्येक वस्तु स्तुत्य है। यज्ञों द्वारा प्रभु की पूजा होती है, उस प्रभु की जो कि सब प्राणियों में विद्यमान हैं । ऋषिः–गाथिनो

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनस्तमेव विषयमाह।

अन्वय:

हे अग्ने ! त एता जनिम सनानि नूतनानि महान्ति सवना जन्मन् जन्मन् कृतेमा सवना कर्माणि पूर्व्याय वृष्णे प्रवोचं तानि निहितो जातवेदास्त्वं शृणु ॥२०॥

पदार्थान्वयभाषाः - (एता) एतानि (ते) तव (अग्ने) विद्वन् (जनिम) जन्मानि। अत्र संहितायामिति दीर्घः। (सनानि) कर्मभिः संभक्तानि (प्र) (पूर्व्याय) पूर्वैः कृताय (नूतनानि) नवीनानि (वोचम्) वदेयम् (महान्ति) (वृष्णे) बलाय (सवना) ऐश्वर्य्यसाधनानि (कृता) कृतानि (इमा) इमानि (जन्मञ्जन्मन्) जन्मनि जन्मनि (निहितः) संस्थितः (जातवेदाः) यो जातेषु पदार्थेषु विद्यते ॥२०॥
भावार्थभाषाः - हे मनुष्या यानि कर्माणि जीवैरनुष्ठेयानि क्रियन्ते करिष्यन्ते च तानि सर्वाणि सुखदुःखमिश्रफलानि भोक्तव्यानि भवन्ति ॥२०॥

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Agni, lord of light, knowledge and creative power, these are your various and universal manifestations in action old and new. Great are these acts of power and grace for the bold and generous humanity in every manifestation of yours which, O power immanent and omnipresent, I sing and celebrate in honour of your excellence and which, O lord, be gracious to hear.

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

Importance of wisdom and knowledge mentioned.

अन्वय:

O learned leader ! I tell you about these great births which have come into being according to your deeds. In fact they are the means of acquiring prosperity for getting the financial soundness of your forefathers. Be attentive and know these objects and listen to advice.

भावार्थभाषाः - O men ! you should know that all the deeds of the souls and which will be done in future, will have to be awarded with their fruits in the form of happiness, misery and both. (It is the theory of KARMA - Ed)

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - हे माणसांनो! जीव जी कर्मे करतात किंवा केली गेलेली आहेत व भविष्यात जी केली जातील ती सर्व कर्मे सुख-दुःखमिश्रित फळांचा भोग देणारी असतात. ॥ २० ॥