वांछित मन्त्र चुनें

ता स॒म्राजा॑ घृ॒तासु॑ती आदि॒त्या दानु॑न॒स्पती॑। सचे॑ते॒ अन॑वह्वरम्॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

tā samrājā ghṛtāsutī ādityā dānunas patī | sacete anavahvaram ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

ता। स॒म्ऽराजा॑। घृ॒तासु॑ती॒ इति॑ घृ॒तऽआ॑सुती। आ॒दि॒त्या। दानु॑नः। पती॑। सचे॑ते॒ इति॑। अन॑वऽह्वरम्॥

ऋग्वेद » मण्डल:2» सूक्त:41» मन्त्र:6 | अष्टक:2» अध्याय:8» वर्ग:8» मन्त्र:1 | मण्डल:2» अनुवाक:4» मन्त्र:6


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अब सूर्य्य और चन्द्रमा के विषय को कहते हैं।

पदार्थान्वयभाषाः - हे मनुष्यो ! जो (घृतासुती) शुद्ध तत्त्व जल को निकालनेवाले (सम्राजा) अच्छे प्रकार प्रकाशमान चक्रवर्त्ति राजा के समान वर्त्तमान (आदित्या) अखण्डित (दानुनः) दान के (पती) पालन करनेवाले सूर्य चन्द्रमा सबका (सचेते) सम्बन्ध करते हैं (ता) उनको (अनवह्वरम्) सरलता जैसे हो वैसे सिद्ध करो ॥६॥
भावार्थभाषाः - हे मनुष्यो ! जो सूर्य्य चन्द्रमा सबका प्रकाश करने वा जल के देनेवाले सबके अनुसङ्गी सीधे मार्ग से जाते हैं, वैसे शुद्ध मार्ग में जाओ ॥६॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

निष्कपटता व परस्पर प्रेम

पदार्थान्वयभाषाः - १. गतमन्त्र में वर्णित (ता) = वे पति-पत्नी (सम्राजा) = सम्यक् दीप्त-व्यवस्थित जीवनवाले होते हैं। (घृतासुती) = [घृतस्य आसुतिर्ययोः] मलों के क्षरण व ज्ञानदीप्ति को अपने अन्दर उत्पन्न करनेवाले होते हैं। (आदित्या) = सब अच्छाइयों का आदान करनेवाले होते हैं तथा (दानुनः पती) = [दानस्य धनस्य वा सा०] दान के पति होते हैं। सदा दानशील होते हैं। अथवा धन के स्वामी बनते हैं-धन के दास नहीं होते। २. इस प्रकार [क] सम्यक् दीप्त व्यवस्थित जीवनवाले- निर्मल व ज्ञानदीप्त-भद्र के आदाता-दानशील बनकर ये पति-पत्नी (अनवह्वरम्) = अकुटिलता के साथ (सचेते) = परस्पर समवेत होते हैं- मिलकर चलते हैं। इनमें किसी प्रकार से परस्पर वैमनस्य नहीं होता । छलछिद्र ही वैमनस्य का मूल बना करता है। न इनमें छलछिद्र होता है-ना ही वैमनस्य पैदा होता है। -
भावार्थभाषाः - भावार्थ - पति-पत्नी व्यवस्थित जीवनवाले निर्मल-दीप्तज्ञानवाले-अच्छाइयों को लेने की वृत्तिवाले-दानशील हों। निष्कपटता से वर्तते हुए परस्पर प्रेम वाले हों ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अथ सूर्य्याचन्द्रविषयमाह।

अन्वय:

हे मनुष्या यौ घृतासुती सम्राजा आदित्या दानुनस्पती सर्वं सचेते ता अनवह्वरं साध्नुत ॥६॥

पदार्थान्वयभाषाः - (ता) तौ (सम्राजा) सम्यग् राजमानौ चक्रवर्त्तिनृपवद्वर्त्तमानौ (घृतासुती) यौ घृतमुदकमासुनुतः (आदित्या) अखण्डितौ (दानुनः) दानस्य (पती) पालकौ (सचेते) सम्बध्नतः (अनवह्वरम्) सरलम् ॥६॥
भावार्थभाषाः - हे मनुष्या यौ सूर्य्याचन्द्रमसौ सर्वस्य प्रकाशकौ जलप्रदौ सर्वानुषङ्गिणौ सरलं मार्गं गच्छतस्तथा शुद्धे मार्गे गच्छत ॥६॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - The brilliant Adityas, inviolable ruling lords of light and peace, the sun and moon of the world, who distil the very essence of life like ghrta and aqua pura, protect and promote the generous charitable people who follow the simple, straight and natural paths of life free from crookedness.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The subject of the sun and the moon is described.

अन्वय:

O men ! you should emulate the shining sun and the moon, which are imperishable (by their real nature) and protector of liberality. They are like the emperor, drawing water up through their rays and unifying all. Accomplish all your works regularly punctually and straights forwardly.

भावार्थभाषाः - O men ! you should treat upon the path of righteousness like the sun and the moon. You are illuminators of all, and givers of water and unifiers with the objects of the temporal world in their scheduled way straightforwardly, in accordance with ordained by the Almighty God.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - हे माणसांनो! सूर्य, चंद्र सर्वांना प्रकाश देतात व जल देतात. सर्वांच्या संगतीने सरळ मार्गाने चालतात तसे शुद्ध मार्गाने चाला. ॥ ६ ॥