वांछित मन्त्र चुनें

यो अ॒प्स्वा शुचि॑ना॒ दैव्ये॑न ऋ॒तावाज॑स्र उर्वि॒या वि॒भाति॑। व॒या इद॒न्या भुव॑नान्यस्य॒ प्र जा॑यन्ते वी॒रुध॑श्च प्र॒जाभिः॑॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

yo apsv ā śucinā daivyena ṛtāvājasra urviyā vibhāti | vayā id anyā bhuvanāny asya pra jāyante vīrudhaś ca prajābhiḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

यः। अ॒प्ऽसु। आ। शुचि॑ना। दैव्ये॑न। ऋ॒तऽवा॑। अज॑स्रः। उ॒र्वि॒या। वि॒ऽभाति॑। व॒याः। इत्। अ॒न्या। भुव॑नानि। अ॒स्य॒। प्र। जा॒य॒न्ते॒। वी॒रुधः॑। च॒। प्र॒ऽजाभिः॑॥

ऋग्वेद » मण्डल:2» सूक्त:35» मन्त्र:8 | अष्टक:2» अध्याय:7» वर्ग:23» मन्त्र:3 | मण्डल:2» अनुवाक:4» मन्त्र:8


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर विद्वानों के विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

पदार्थान्वयभाषाः - (यः) जो (तावा) सत्य का अच्छे प्रकार सेवन करता हुआ (अजस्रः) निरन्तर (दैव्येन) विद्वानों से किये हुए (शुचिना) पवित्र व्यवहार से (उर्विया) बहुरूप (विभाति) प्रकाशित होता है वह (अन्या) और (भुवनानि) लोक-लोकान्तरों को (वयाः) शाखाओं को तथा (प्रजाभिः) प्रजा के समान (इत्) ही (अप्सु) व्यापक जल रूपी पदार्थों में जो (प्रजायन्ते) उत्पन्न होते हैं उन्हें और (अस्य) इस संसार के बीच जो (वीरुधश्च) ओषधियाँ (आ) उत्पन्न होते हैं उन सबको जानें ॥८॥
भावार्थभाषाः - जो पवित्र बुद्धि दिव्य कर्म करनेवाले निरन्तर सृष्टिक्रम को जानते हैं, वे सदा आनन्दित होते हैं ॥८॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

'दिव्य प्रकाश', 'धन' तथा 'उत्तम सन्तान'

पदार्थान्वयभाषाः - १. (यः) = जो (अप्सु) = रेतः कणों में रहता है-इनका रक्षण करता है, वह (ऋतावा) = ॠत का रक्षण करनेवाला (अजस्त्र:) = [न जस्रं यस्य, जस्स्रं = Exhaustion, fatigue] न थकनेवाला [अव्यथ्य ३.५.५] तथा (शुचिना) = पवित्र (दैव्येन) = दिव्य प्रकाश से (उर्विया विभाति) = खूब ही चमकता है। २. (अन्या) - इस दिव्य प्रकाश से भिन्न (भुवनानि) = ऐश्वर्य तो [भुवनं=becoming prosperous] (अस्य) = इसके (वयाः इत्) = शाखाएँ ही होती हैं। इसकी मुख्य सम्पत्ति तो वह दिव्य प्रकाश होता है–सांसारिक ऐश्वर्य भी गौणरूप से इसके समीप होते ही हैं। (च) = और ये (वीरुधः) = विशिष्ट रोहण- प्रादुर्भाववाले ये व्यक्ति (प्रजाभिः) = उत्तम सन्तानों से (प्रजायन्ते) = प्रजावाले होते हैं।
भावार्थभाषाः - भावार्थ - रेतः कणों का रक्षक 'दिव्य प्रकाश प्राप्त करता है। सांसारिक सम्पत्ति व उत्तम सन्तान भी प्राप्त करता है। इसका मौलिक धन दिव्यप्रकाश होता है और बाह्य धन व उत्तम सन्तान इसके आनुषंगिक धन होते हैं।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनर्विद्वद्विषयमाह।

अन्वय:

य तावाऽजस्रो दैव्येन शुचिनोर्विया विभाति सोऽन्या भुवनानि वयाः प्रजाभिरिदिवाप्सु प्रजायन्तेऽस्य संसारस्य मध्ये या वीरुधश्च आजायन्ते ता विजानीयात् ॥८॥

पदार्थान्वयभाषाः - (यः) (अप्सु) व्यापकेषु पदार्थेषु (आ) समन्तात् (शुचिना) पवित्रेण (दैव्येन) देवैः कृतेन (तावा) य तं वनति संभजति सः (अजस्रः) निरन्तरम् (उर्विया) बहुरूपः (विभाति) प्रकाशते (वयाः) शाखाः (इत्) एव (अन्या) अन्यानि (भुवनानि) (अस्य) (प्र) (जायन्ते) (वीरुधः) ओषधयः (च) (प्रजाभिः) ॥८॥
भावार्थभाषाः - ये पवित्रबुद्धयो दिव्यकर्म्माणो निरन्तरं सृष्टिक्रमं जानन्ति ते सदानन्दिता जायन्ते ॥८॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Abiding in the holy waters of nature’s liquid bounty, dedicated to nature’s law and blest with her consecrating power, vast and constant with the earth, he shines with immaculate purity of character and the majesty of light divine. The other regions of the world are like the branches of his family tree where, too, further, grow the trees with their own farther branches.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The attributes of the enlightened persons.

अन्वय:

The truthful and learned person incessantly shines with his divine and pure radiance in the various forms Pranas. He should know how the herbs are grown in water and the plants with their branches as well as different worlds.

भावार्थभाषाः - Those enlightened persons always enjoy bliss who are endowed with pure intellects, and are engaged day and night in doing noble deeds. They who know the order of creation of the universe.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - जे पवित्र बुद्धी व दिव्यकर्म करणारे असतात तसेच सतत सृष्टिक्रम जाणतात ते सदैव आनंदित असतात. ॥ ८ ॥