वांछित मन्त्र चुनें

प्र ब॒भ्रवे॑ वृष॒भाय॑ श्विती॒चे म॒हो म॒हीं सु॑ष्टु॒तिमी॑रयामि। न॒म॒स्या क॑ल्मली॒किनं॒ नमो॑भिर्गृणी॒मसि॑ त्वे॒षं रु॒द्रस्य॒ नाम॑॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

pra babhrave vṛṣabhāya śvitīce maho mahīṁ suṣṭutim īrayāmi | namasyā kalmalīkinaṁ namobhir gṛṇīmasi tveṣaṁ rudrasya nāma ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

प्र। ब॒भ्रवे॑। वृ॒ष॒भाय॑। श्वि॒ती॒चे। म॒हः। म॒हीम्। सु॒ऽस्तु॒तिम्। ई॒र॒या॒मि॒। न॒म॒स्य। क॒ल्म॒ली॒किन॑म्। नमः॑ऽभिः। गृ॒णी॒मसि॑। त्वे॒षम्। रु॒द्रस्य॑। नाम॑॥

ऋग्वेद » मण्डल:2» सूक्त:33» मन्त्र:8 | अष्टक:2» अध्याय:7» वर्ग:17» मन्त्र:3 | मण्डल:2» अनुवाक:4» मन्त्र:8


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषयको अगले मन्त्र में कहा है।

पदार्थान्वयभाषाः - हे वैद्य जिस (वृषभाय) श्रेष्ठ (बभ्रवे) धारण करनेवाले (महः) बड़े (श्वितीचे) आवरण को प्राप्त होते हुए वैद्य के लिये (महीम्) बड़ी (सुष्टुतिम्) सुन्दर स्तुति की (प्र,ईरयामि) प्रेरणा देता हूँ, सो आप मुझे (नमस्य) नमिये जिस (रुद्रस्य) अच्छे वैद्य का (कल्मलीकिनम्) देदीप्यमान (त्वेषम्) प्रकाशमान (नाम) नाम है उसकी हम लोग (नमोभिः) सत्कारों से (गृणीमसि) प्रशंसा करते हैं ॥८॥
भावार्थभाषाः - विद्यार्थियों की योग्यता है जो कि विद्या ग्रहण करावे, उसका सदा सत्कार करें, जिसकी वैद्यकशास्त्र में प्रसिद्धि है, उसी से वैद्यविद्या का अध्ययन करना चाहिये ॥८॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

कल्मलीकी का उपासन

पदार्थान्वयभाषाः - १. (बभ्रवे) = सबका पोषण करनेवाले, (वृषभाय) = सब पर सुखों का वर्षण करनेवाले, (श्वितीचे) = [श्वैत्यमञ्चते] शुद्ध पवित्र जीवन प्राप्त करानेवाले प्रभु के लिए (महः महीम्) = महान् से = भी महान् (सुष्टुतिम्) = उत्तम स्तुति को प्र ईरयामि प्रेरित करता हूँ। इस प्रभु के स्तवन से मैं भी धारण करनेवाला-सुखों का वर्षण करनेवाला व पवित्र जीवनवाला बनता हूँ । २. 'कलयति अपगमयति मलं इति कल्मलीकं तेज: ' (कल्मलीकिनम्) = इस तेजस्वी प्रभु को (नमस्य) = तू पूजा करनेवाला हो। (नमोभिः) = नमस्कारों के साथ हम (रुद्रस्य) = उस दुःख द्रावक प्रभु (त्वेषम्) = दीप्त (नाम) = नाम का (गृणीमसि) = उच्चारण करते हैं। इस नामोच्चारण से प्रेरणा को प्राप्त होते हुए हम अपने जीवन में दीप्त बनने का प्रयत्न करते हैं ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ - प्रभु का स्तवन हमें तेजस्वी-निर्मल व दीप्त बनाता है।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनस्तमेव विषयमाह।

अन्वय:

हे वैद्य यस्मै वृषभाय बभ्रवे महः श्वितीचे वैद्याय महीं सुष्टुतिं प्रेरयामि स त्वं मां नमस्य यस्य रुद्रस्य कल्मलीकिनं त्वेषं नामास्ति तं वयं नमोभिर्गृणीमसि ॥८॥

पदार्थान्वयभाषाः - (प्र) (बभ्रवे) धारकाय (वृषभाय) श्रेष्ठाय (श्वितीचे) यः श्वितिमावरणमञ्चति तस्मै (महः) महते (महीम्) महतीम् (सुष्टुतिम्) शोभनां स्तुतिम् (ईरयामि) प्रेरयामि (नमस्य) नम्रो भव। अत्र संहितायामिति दीर्घः (कल्मलीकिनम्) देदीप्यमानम्। कल्मलीकिनमिति ज्वलतोनाम। निघं० १। १७ (नमोभिः) नमस्कारैः (गृणीमसि) प्रशंसामः (त्वेषम्) प्रकाशमानम् (रुद्रस्य) सद्वैद्यस्य (नाम) ॥८॥
भावार्थभाषाः - विद्यार्थिनां योग्यताऽस्ति यो विद्या ग्राहयेत्तं सदा सत्कुर्युः, यस्य वैद्यकशास्त्रे प्रसिद्धिरस्ति तस्मादेव वैद्यकविद्याऽध्येतव्या ॥८॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - I offer the highest of the high songs of praise in honour of Rudra, potent, generous and brilliant sustainer of health and life. Celebrate and serve this illustrious Rudra with salutations and presentations. We invoke and praise the name and splendour of Rudra with honour and reverence.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The theme of physicians takes a further step.

अन्वय:

O physician ! I adore and approach to seek a nice efficient and mysterious Vaidya (physician and surgeon). So you accept my request. A good Vaidya has a glorious reputation and we all praise him with our regards.

भावार्थभाषाः - The students should always respect their teachers. They should also seek studies from a reputed physician.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - जो विद्या देतो त्याचा विद्यार्थ्यांनी सत्कार करावा. ज्याची वैद्यकशास्त्रात प्रसिद्धी आहे त्याच्याद्वारे वैद्यक विद्येचे अध्ययन करावे. ॥ ८ ॥