वांछित मन्त्र चुनें

स नो॒ युवेन्द्रो॑ जो॒हूत्रः॒ सखा॑ शि॒वो न॒राम॑स्तु पा॒ता। यः शंस॑न्तं॒ यः श॑शमा॒नमू॒ती पच॑न्तं च स्तु॒वन्तं॑ च प्र॒णेष॑त्॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

sa no yuvendro johūtraḥ sakhā śivo narām astu pātā | yaḥ śaṁsantaṁ yaḥ śaśamānam ūtī pacantaṁ ca stuvantaṁ ca praṇeṣat ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

सः। नः॒। युवा॑। इन्द्रः॑। जो॒हूत्रः॑। सखा॑। शि॒वः। न॒राम्। अ॒स्तु॒। पा॒ता। यः। शंस॑न्तम्। यः। श॒श॒मा॒नम्। ऊ॒ती। पच॑न्तम्। च॒। स्तु॒वन्त॑म्। च॒। प्र॒ऽनेष॑त्॥

ऋग्वेद » मण्डल:2» सूक्त:20» मन्त्र:3 | अष्टक:2» अध्याय:6» वर्ग:25» मन्त्र:3 | मण्डल:2» अनुवाक:2» मन्त्र:3


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अब विद्वान् और ईश्वर के विषय को इस मन्त्र में कहा है।

पदार्थान्वयभाषाः - (यः) जो (ऊती) रक्षा से (शंसन्तम्) प्रशंसा करते हुए को (यः) जो (शशमानम्) अन्याय को उल्लङ्घन करनेवालों को (पचन्तम्) पाक करते हुए को (स्तुवन्तम्,च) और स्तुति करते हुए को (प्रणेषत्) उत्तम न्याय को प्राप्त करावे और आप न्याय को प्राप्त होवे (सः) वह (युवा) सुखों से संयुक्त और दुःखों से वियुक्त करनेवाला (जोहूत्रः) निरन्तर दाता (शिवः) मङ्गलकारी (सखा) सबका मित्र (इन्द्रः) और विद्या वा ऐश्वर्य का देनेवाला विद्वान् वा ईश्वर (नः) हम लोगों का और (नराम्) सब मनुष्यों का (च) भी (पाता) रक्षक (अस्तु) हो ॥३॥
भावार्थभाषाः - जो परमेश्वर और आप्त जन सबकी रक्षा करनेवाले हैं, वे सबके मित्र और मङ्गल करनेवाले हैं ॥३॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

शिवः सखा

पदार्थान्वयभाषाः - १. (सः) = वे प्रभु (नः) = हमारे युवा बुराइयों को दूर करनेवाले तथा अच्छाइयों का हमारे साथ सम्पर्क करनेवाले सखा - मित्र हैं। वे (इन्द्रः) = परमैश्वर्यशाली हैं, (जोहूत्रः) = निरन्तर (ह्वातव्य) = पुकारने योग्य हैं । (शिवः) = कल्याणकर हैं। वे प्रभु (नराम्) = कर्मों का प्रणयन करनेवाले लोगों के पाता (अस्तु) = रक्षक हैं। वस्तुतः अकर्मण्य व्यक्ति कभी भी प्रभु की रक्षा का पात्र नहीं होता। २. वे प्रभु रक्षक होते हैं, (यः) = जो कि (शंसन्तम्) = शंसन करनेवाले को-सदा स्तुतिवचनों के बोलनेवाले को (ऊती) = रक्षण द्वारा (प्रणेषत्) = उन्नतिपथ पर ले चलते हैं । (यः) = जो (शशमानम्) = प्लुत गति से कार्य करनेवाले को अपने रक्षण में आगे ले चलते हैं। (पचन्तं च स्तुवन्तं च) = ज्ञान से अपना परिपाक करनेवाले को तथा स्तवन करनेवाले को आगे ले चलते हैं। सुन्दर जीवन यही है कि हम ज्ञान से अपने को परिपक्व करें तथा स्तवन करनेवाले हों।
भावार्थभाषाः - भावार्थ - प्रभु हमारे रक्षक होते हैं - हमारा कर्तव्य है कि हम ज्ञानपरिपक्व तथा स्तोता बनें ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अथ विद्वदीश्वरविषयमाह।

अन्वय:

य ऊती शंसन्तं यः शशमानं पचन्तं स्तुवन्तं च प्रणेषत्स युवा जोहूत्रः शिवः सखेन्द्रो नो नरा च पाताऽस्तु ॥३॥

पदार्थान्वयभाषाः - (सः) (नः) अस्माकम् (युवा) सुखैः संयोजको दुःखैर्वियोजकश्च (इन्द्रः) विद्यैश्वर्यप्रदः (जोहूत्रः) भृशं दाता (सखा) सुहृत् (शिवः) मङ्गलकारी (नराम्) मनुष्याणाम् (अस्तु) (पाता) रक्षकः (यः) (शंसन्तम्) प्रशंसन्तम् (यः) (शशमानम्) अन्यायमुल्लङ्घमानम् (ऊती) ऊत्या रक्षया (पचन्तम्) पाकं कुर्वन्तम् (च) (स्तुवन्तम्) स्तुवन्तम् (च) (प्रणेषत्) प्रकृष्टं नयं प्राप्नुयात् प्रापयेद्वा ॥३॥
भावार्थभाषाः - यौ परमेश्वराप्तौ सर्वेषां रक्षकौ स्तस्तौ सर्वेषां सुहृदौ मङ्गलकारिणौ स्तः ॥३॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Indra, lord of life, ever young, generous giver invoked and invited, our friend, giver of peace and bliss, may he be the guardian and protector of the people. May he guide and enlighten the admirer, zealous worshipper, self-developing devotee and the singer celebrant.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

The subject of learned person and God are mentioned.

अन्वय:

O God and learned men ! you protect the admiring ones; you empower fully to the fighters of injustice and bring justice at the door of your admirers. Verily, both of you get us happiness and keep aloof from the sorrows, in addition to being an incessant donor, performer of welfare, friendly and giver of knowledge. We pray or request to protect us.

भावार्थभाषाः - God and learned persons protect all. They are friendly to every one and perform welfare.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - परमेश्वर व आप्त लोक सर्वांचे रक्षण करतात. ते सर्वांचे मित्र व मंगल करणारे असतात. ॥ ३ ॥