वांछित मन्त्र चुनें

भो॒जं त्वामि॑न्द्र व॒यं हु॑वेम द॒दिष्ट्वमि॒न्द्रापां॑सि॒ वाजा॑न्। अ॒वि॒ड्ढी॑न्द्र चि॒त्रया॑ न ऊ॒ती कृ॒धि वृ॑षन्निन्द्र॒ वस्य॑सो नः॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

bhojaṁ tvām indra vayaṁ huvema dadiṣ ṭvam indrāpāṁsi vājān | aviḍḍhīndra citrayā na ūtī kṛdhi vṛṣann indra vasyaso naḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

भो॒जम्। त्वाम्। इ॒न्द्र॒। व॒यम्। हु॒वे॒म॒। द॒दिः। त्वम्। इ॒न्द्र॒। अपां॑सि। वाजा॑न्। अ॒वि॒ड्ढि। इ॒न्द्र॒। चि॒त्रया॑। नः॒। ऊ॒ती। कृ॒धि। वृ॒ष॒न्। इ॒न्द्र॒। वस्य॑सः। नः॒॥

ऋग्वेद » मण्डल:2» सूक्त:17» मन्त्र:8 | अष्टक:2» अध्याय:6» वर्ग:20» मन्त्र:3 | मण्डल:2» अनुवाक:2» मन्त्र:8


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अब विद्वान् के विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

पदार्थान्वयभाषाः - हे (इन्द्र) परमैश्वर्ययुक्त विद्वान् जिन (भोजम्) भोगनेवाले (त्वाम्) आपको (वयम्) हम लोग (हुवेम) स्वीकार करें सो आप हम लोगों को स्वीकार कीजिये, हे (इन्द्र) दुःख विदीर्ण करनेवाले विद्वान्! (ददिः) दानशील (त्वम्) आप (अपांसि) कर्मों को (वाजान्) बोधों को (अविड्ढि) सुरक्षित करो, हे (इन्द्र) शत्रु विनाशनेवाले विद्वान् आप (चित्रया) चित्र-विचित्र अनेकविध (ऊती) रक्षा से युक्त (नः) हम लोगों को (कृधि) करो, हे (वृषन्) सींचनेवाले (इन्द्र) सुख देनेवाले विद्वान् आप (नः) हम लोगों को (वस्यसः) अत्यन्त धनवान् करो ॥८॥
भावार्थभाषाः - जैसे मित्र मित्रों की स्तुति करते हैं, वैसे पढ़नेवाले पढनेवालों की प्रशंसा करें, ऐसे एक-दूसरे की रक्षा से ऐश्वर्य की उन्नति करें ॥८॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

'भोज व ददि'

पदार्थान्वयभाषाः - १. हे (इन्द्र) = परमैश्वर्यशालिन् प्रभो! (वयम्) = हम (भोजम्) = सबका पालन करनेवाले (त्वाम्) = आपको (हुवेम) = पुकारते हैं। हे (इन्द्र) = परमात्मन् ! (त्वम्) = आप ही (अपांसि) = कर्मों को और कर्मों द्वारा (वाजान्) = शक्तियों को (ददिः) = देनेवाले हैं। प्रभु हमें क्रियाशक्ति देते हैं- इन क्रियाओं में लगे रहने से हमारी शक्ति बढ़ती है। २. हे (इन्द्र) = परमैश्वर्यशालिन् प्रभो ! (नः) = हमें (चित्रया) = अद्भुत (ऊती) = रक्षण द्वारा (अविड्ढि) = रक्षित करिए। हे (इन्द्र) = परमैश्वर्यशालिन् ! (वृषन्) = सब धनों का वर्षण करनेवाले प्रभो ! (नः) = हमें (वस्यसः) = अतिशयेन वसुमान् (कृधि) = करिए। आप हमें निवास के लिए सब आवश्यक धनों को प्राप्त कराइए ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ - प्रभु ही 'भोज' हैं—'ददि' हैं । वे ही शक्ति देते हैं— वे ही रक्षण करते हैं। प्रभुकृपा से हम वसुमान् बनें ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अथ विद्वद्विषयमाह।

अन्वय:

हे इन्द्र यं भोजं त्वां वयं हुवेम स त्वमस्माञ्जुहुधि। हे इन्द्र ददिस्त्वमपांसि वाजानविड्ढि। हे इन्द्र त्वं चित्रयोतीयुक्तान् नः कृधि। हे वृषन्निन्द्र त्वन्नो वस्यसः कृधि ॥८॥

पदार्थान्वयभाषाः - (भोजम्) भोक्तारम् (त्वाम्) (इन्द्र) परमैश्वर्ययुक्त (हुवेम) स्वीकुर्याम (ददिः) दाता (त्वम्) (इन्द्र) दुःखविदारक (अपांसि) कर्माणि (वाजान्) बोधान् (अविड्ढि) रक्ष। अत्रावधातोर्वाच्छन्दसीति लोट्सिप्यशादेशः (इन्द्र) शत्रुविनाशक (चित्रया) अनेकविधया (नः) अस्मान् (ऊती) ऊत्या (कृधि) कुरु (वृषन्) सेचक (इन्द्र) सुखप्रद (वस्यसः) अतिशयेन वसीयसो वसुमतः (नः) अस्मान् ॥८॥
भावार्थभाषाः - यथा सखायः सखीन् स्तुवन्ति तथाऽध्येतारोऽध्यापकान् प्रशंसन्तु एवं परस्पररक्षणेनैश्वर्यमुन्नयेयुः ॥८॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Indra, bountiful lord of the beauty and joy of life, we invoke you and pray: Lord of wealth, honour and power, give us the strength and courage to do our karma. Give us the light of your knowledge and vision. Lord destroyer of hate, jealousy and enmity, save us, protect us with your wondrous ways of protection. Lord of generosity, make us profusely rich and generous with the gifts of life.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

More about the learned man.

अन्वय:

O great scholar ! you enjoy great things, therefore we should accept you. O scholar! you smash our miseries and your nature is like that of a donor. Keep our actions and wisdom intact. You have various types of devices for our protection and annihilation of the enemy. You make the people happy and therefore make us very rich.

भावार्थभाषाः - As the friends admire each other, same way the teachers and pupils should encourage and admire each other. By protecting each other they should march together on the path of prosperity.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - भावार्थ -जसे मित्र मित्रांची स्तुती करतात तसे विद्यार्थ्यांनी अध्यापकांची प्रशंसा करावी व एकमेकांचे रक्षण करून ऐश्वर्य वाढवावे. ॥ ८ ॥