वांछित मन्त्र चुनें

यो र॒ध्रस्य॑ चोदि॒ता यः कृ॒शस्य॒ यो ब्र॒ह्मणो॒ नाध॑मानस्य की॒रेः। युक्तग्रा॑व्णो॒ यो॑ऽवि॒ता सु॑शि॒प्रः सु॒तसो॑मस्य॒ स ज॑नास॒ इन्द्रः॑॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

yo radhrasya coditā yaḥ kṛśasya yo brahmaṇo nādhamānasya kīreḥ | yuktagrāvṇo yo vitā suśipraḥ sutasomasya sa janāsa indraḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

यः। र॒ध्रस्य॑। चो॒दि॒ता। यः। कृ॒शस्य॑। यः। ब्र॒ह्मणः॑। नाध॑मानस्य। की॒रेः। यु॒क्तऽग्रा॑व्णः। यः। अ॒वि॒ता। सु॒ऽशि॒प्रः। सु॒तऽसो॑मस्य। सः। ज॒ना॒सः॒। इन्द्रः॑॥

ऋग्वेद » मण्डल:2» सूक्त:12» मन्त्र:6 | अष्टक:2» अध्याय:6» वर्ग:8» मन्त्र:1 | मण्डल:2» अनुवाक:2» मन्त्र:6


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है।

पदार्थान्वयभाषाः - हे (जनासः) मनुष्यो ! (यः) जो (रध्रस्य) हिंसा करनेवाले का (यः) को (कृशस्य) दुर्बल का (यः) जो (नाधमानस्य) समस्त ऐश्वर्य प्राप्त करानेवाले का (यः) जो (ब्रह्मणः) वेद का (युक्तग्राव्णः) और जिसमें मेघ वा पत्थरयुक्त हैं उस पदार्थ का (कीरे:) तथा सकल विद्याओं की स्तुति प्रशंसा करनेहारे का (चोदिता) प्रेरणा करनेवाला वा (यः) जो (सुशिप्रः) ऐसा है कि जिसमें सुन्दर सेवन होते और (सुतसोमस्य) जिसने उत्पन्न किये सोमादि अच्छे पदार्थ उसकी (अविता) रक्षा करनेवाला है (सः) वह (इन्द्रः) परमैश्वर्यवान् परमेश्वर है ॥६॥
भावार्थभाषाः - हे मनुष्यो ! उसी परमेश्वर की उपासना तुम करो कि जो जगत् की उत्पत्ति, स्थिति, प्रलयकर्त्ता तथा सकल विद्यायुक्त वेद का उत्तम ज्ञान करानेवाला है ॥६॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

प्रेरक प्रभु

पदार्थान्वयभाषाः - १. (यः) = जो (रक्षस्य) = [रध संराद्धौ] समृद्ध का (चोदिता) = प्रेरक है और (यः) = जो (कृशस्य) = दुर्बल अर्थात् दरिद्र के लिए भी आवश्यक धन का प्रेरक है । (यः) = जो (ब्रह्मणः) = [ब्रह्म, बृहि वृद्धौ] परिवृद्ध ज्ञानी का प्रेरक है तथा (नाधमानस्य) = याचमान-मांगते हुए (कीरेः) = स्तोता को धनों का प्राप्त करानेवाला है। २. (यः) = जो (युक्तग्राव्णः) = [ग्रावा = प्राण श० १४.२.२.३३] प्राणों को योग द्वारा निरुद्ध करके आत्मा में लगानेवाले, (सुतसोमस्य) = अपने अन्दर सोम का सम्पादन करनेवाले पुरुष का (अविता) = रक्षक है (सः) = वह (सुशिप्र:) = उत्तम हनू व नासिका प्राप्त करानेवाला [शोभने शिप्रेयस्मात् सः], हे (जनासः) = लोगो ! (इन्द्रः) = परमैश्वर्यशाली प्रभु है । जो भी व्यक्ति प्रभु का आराधक बनता है वह प्रभुकृपा से सुशिप्र होता है। उसके जबड़े उत्तम होते हैं - वह सदा उत्तम ही भोजनों को खानेवाला बनता है। उस की नासिका उत्तम होती है - वह सदा प्राणायाम का अभ्यासी होकर प्राणों को वश में करता है और उत्तम प्राणशक्तिवाला होता है । के अभ्यासी पुरुषों का प्रेरक व =
भावार्थभाषाः - भावार्थ – प्रभु ही धनी - निर्धन, ज्ञानी स्तोता व प्राणायाम शासक है।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनरीश्वरविषयमाह।

अन्वय:

हे जनासो यो रध्रस्य यो कृशस्य यो नाधमानस्य यो ब्रह्मणो युक्तग्राव्णो किरेश्चोदिता यः सुशिप्रः सुतसोमस्याऽविता स इन्द्रः परमेश्वरोऽस्ति ॥६॥

पदार्थान्वयभाषाः - (यः) (रध्रस्य) हिंसकस्य (चोदिता) प्रेरकः (यः) (कृशस्य) दुर्बलस्य (यः) (ब्रह्मणः) (नाधमानस्य) सकलैश्वर्यप्रापकस्य (कीरे:) सकलविद्यास्तोतुः (युक्तग्राव्णः) युक्ता ग्रावाणो मेघाः पाषाणा वा यस्मिँस्तस्य (यः) (अविता) रक्षक: (सुशिप्रः) शोभनानि शिप्राणि सेवनानि यस्मिन् सः। अत्र शेवृ धातोः पृषोदरादिनेष्टसिद्धिः। (सुतसोमस्य) सुता उत्पादिताः सोमाः पदार्था येन तस्य (सः) (जनासः) (इन्द्रः) ॥६॥
भावार्थभाषाः - हे मनुष्यास्तमेव जगदुत्पत्तिस्थितिप्रलयकर्त्तारं सकलविद्यायुक्तस्य वेदस्य प्रज्ञापकं परमेश्वरं यूयमुपाध्वम् ॥६॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - He is inspirer of the obedient worshipper, support of the weak and emaciated, promoter of knowledge and Veda, saviour of the poor and destitute, and strength of the celebrant; he is protector of the person who is dedicated to learning and soma-yajna, commands knowledge and creates the joy of soma in society: Such is Indra O people of the world.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

Knowledge about God is given below.

अन्वय:

O men ! it is God who protects a prosperous female person against a killer. He also inspires a scholar of the Vedas and admirers of the learned persons. He inspires them to the path of righteousness and provides His cover of protection to people who are beautiful, because of their noble acts and taking the herbal and Sona juices. Such God is the greatest and glorious.

भावार्थभाषाः - The persons should adore only God because He is the basic cause of creation, annihilation and existence of the universe. It is He who is instrumental in securing the eternal knowledge of the Vedas.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - हे माणसांनो! जो जगाची उत्पत्ती, स्थिती, प्रलय करतो व संपूर्ण विद्यायुक्त वेदाचे उत्तम ज्ञान देतो त्या परमेश्वराची तुम्ही उपासना करा. ॥ ६ ॥