वांछित मन्त्र चुनें

सोम॒ यास्ते॑ मयो॒भुव॑ ऊ॒तय॒: सन्ति॑ दा॒शुषे॑। ताभि॑र्नोऽवि॒ता भ॑व ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

soma yās te mayobhuva ūtayaḥ santi dāśuṣe | tābhir no vitā bhava ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

सोम॑। याः। ते॒। म॒यः॒ऽभुवः॑। ऊ॒तयः॑। सन्ति॑। दा॒शुषे॑। ताभिः॑। नः॒। अ॒वि॒ता। भ॒व॒ ॥ १.९१.९

ऋग्वेद » मण्डल:1» सूक्त:91» मन्त्र:9 | अष्टक:1» अध्याय:6» वर्ग:20» मन्त्र:4 | मण्डल:1» अनुवाक:14» मन्त्र:9


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

वह किनसे रक्षा करता है, यह विषय अगले मन्त्र में कहा है ।

पदार्थान्वयभाषाः - हे (सोम) परमेश्वर ! (याः) जो (ते) आपकी वा सोम आदि ओषधिगण की (मयोभुवः) सुख को उत्पन्न करनेवाली (ऊतयः) रक्षा आदि क्रिया (दाशुषे) दानी मनुष्य के लिये (सन्ति) हैं (ताभिः) उनसे (नः) हमलोगों के (अविताः) रक्षा आदि के करनेवाले (भव) हूजिये वा जो यह ओषधिगण होता है, इनका उपयोग हम लोग सदा करें ॥ ९ ॥
भावार्थभाषाः - जिन प्राणियों की परमेश्वर, विद्वान् और अच्छी सिद्ध की हुई ओषधि रक्षा करनेवाली होती हैं, वे कहाँ से दुःख देखें ॥ ९ ॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

प्रभुरक्षण का पात्र 'दाश्वान्'

पदार्थान्वयभाषाः - १. हे (सोम) = शान्त प्रभो ! (या) = जो (ते) = आपकी (मयोभुवः) = कल्याण करनेवाली (ऊतयः) = रक्षाएँ (दाशुषे) = दाश्वान् पुरुष के लिए (सन्ति) = हैं, (ताभिः) उन रक्षाओं से (नः) = हमारे (अविता) = रक्षक (भव) = होओ । २. दाश्वान् पुरुष को प्रभु का रक्षण प्राप्त होता है । दाश्वान् पुरुष वह है जोकि [क] प्रभु के प्रति अपना अर्पण करनेवाला है, प्रभु की इच्छा में अपनी इच्छा को मिला देता है [ख] प्रभु पर आश्रय रखने के कारण ही यह दान देनेवाला है । यह यज्ञादि में धन का विनियोग करनेवाला है । इस दाश्वान् की प्रभु अवश्य रक्षा करते हैं । दाश्वान् का जीवन बड़ा सुखी चलता है । हम भी दाश्वान् बनें और प्रभु के रक्षणों को प्राप्त करें ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ = प्रभु दाश्वान् पुरुष का रक्षण करते हैं ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

स कं रक्षतीत्युपदिश्यते ।

अन्वय:

हे सोम यास्ते तवास्य वा मयोभुव ऊतयो दाशुषे सन्ति ताभिर्नोऽस्माकमविता भव भवति वा ॥ ९ ॥

पदार्थान्वयभाषाः - (सोम) (याः) (ते) तव तस्य वा (मयोभुवः) सुखकारिका (ऊतयः) रक्षणादिकाः क्रियाः (सन्ति) भवन्ति (दाशुषे) दानशीलाय मनुष्याय (ताभिः) (नः) अस्माकं (अविता) रक्षणादिकर्त्ता (भव) भवति वा ॥ ९ ॥
भावार्थभाषाः - येषां प्राणिनां परमेश्वरो विद्वांसः सुनिष्पादिता ओषधिसमूहाश्च रक्षका भवन्ति कुतस्ते दुःखं पश्येयुः ॥ ९ ॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Soma, whatever safeguards, protections and immunities of yours there be, refreshing and rejuvenating for the generous and the charitable, with those be the saviour and protector for us too.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

How God protects is taught in the ninth Mantra.

अन्वय:

(1) O Soma God, Creator of the world be our Protector with those aids which are sources of happiness to a man of charitable disposition. (2) It is also applicable to a scholar of peaceful nature who protects all by his noble teachings, which cause happiness and to the soma and other medicinal herbs which when taken in properly give energy and protect from various diseases.

पदार्थान्वयभाषाः - (दाशुषे) दानशीलाय मनुष्याय = For a man of charitable disposition.
भावार्थभाषाः - Why should those persons suffer who are protected by God, great scholars and well-prepared medicinal herbs like Soma ?
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - ज्या प्राण्यांचे रक्षण परमेश्वर, विद्वान व औषधांचे समूह करतात. त्यांना दुःख कसे भोगावे लागणार? ॥ ९ ॥