वांछित मन्त्र चुनें

प्रा॒चीनं॑ ब॒र्हिरोज॑सा स॒हस्र॑वीरमस्तृणन्। यत्रा॑दित्या वि॒राज॑थ ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

prācīnam barhir ojasā sahasravīram astṛṇan | yatrādityā virājatha ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

प्रा॒चीन॑म्। ब॒र्हिः। ओज॑सा। स॒हस्र॑ऽवीरम्। अ॒स्तृ॒ण॒न्। यत्र॑। आ॒दि॒त्याः॒। वि॒ऽराज॑थ ॥ १.१८८.४

ऋग्वेद » मण्डल:1» सूक्त:188» मन्त्र:4 | अष्टक:2» अध्याय:5» वर्ग:8» मन्त्र:4 | मण्डल:1» अनुवाक:24» मन्त्र:4


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है ।

पदार्थान्वयभाषाः - हे मनुष्यो ! (यत्र) जिस सनातन कारण में (आदित्याः) सूर्य्यादि लोक (ओजसा) पराक्रम वा प्रताप से (सहस्रवीरम्) सहस्रों जिसमें वीर उस (प्राचीनम्) पुरातन (बर्हिः) अच्छे प्रकार बढ़े हुए विज्ञान को (अस्तृणन्) ढाँपते हैं वहाँ तुम लोग (विराजथ) विशेषता से प्रकाशित होओ ॥ ४ ॥
भावार्थभाषाः - जिस सनातन कारण में सूर्य्यादि लोक-लोकान्तर प्रकाशित होते हैं, वहाँ तुम हम प्रकाशित होते हैं ॥ ४ ॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

अग्रगति, वीरता- ओजस्विता

पदार्थान्वयभाषाः - १. गत मन्त्र के अनुसार प्रभु कृपा से देवसम्पर्क को प्राप्त करके (ओजसा) = ओजस्विता के साथ (सहस्रवीरम्) = सहस्रशः वीर भावनाओं से युक्त (प्राचीनम्) = [प्र अञ्च] अग्रगति की भावनावाले (बर्हिः) = वासनाशून्य हृदयरूप आसन को (अस्तृणन्) = बिछाते हैं [आच्छादयन्], अर्थात् अपने हृदय को अग्रगति की भावनावाला [प्राचीनम्], वीर भावनाओं से युक्त [सहस्रवीरम्] व ओजस्वी बनाते हैं । २. यह (बर्हि) = वह है (यत्र) = जहाँ (आदित्या:) = हे आदित्यो ! (विराजथ) = आप शोभायमान होते हो। आपमें सब गुणों का आधान करनेवाले ये आदित्य हैं। आदित्य गुणों का आधान करते हुए अपने हृदय को वासनाशून्य बनाते हैं। इसी हृदयासन पर तो इन्होंने प्रभु को आसीन कर है।
भावार्थभाषाः - भावार्थ - हमारा हृदय अग्रगति की भावनावाला, वीरतापूर्ण व ओजस्वी हो ।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनस्तमेव विषयमाह ।

अन्वय:

हे मनुष्या यत्राऽऽदित्या ओजसा सहस्रवीरं प्राचीनं बर्हिरस्तृणन् तत्र यूयं विराजथ ॥ ४ ॥

पदार्थान्वयभाषाः - (प्राचीनम्) प्राक्तनम् (बर्हिः) संवर्द्धितं तेज इव विज्ञानम् (ओजसा) पराक्रमेण (सहस्रवीरम्) सहस्राणि वीरा यस्मिँस्तम् (अस्तृणन्) आच्छादयन्ति (यत्र) यस्मिन् (आदित्याः) सूर्य्याः (विराजथ) विशेषेण प्रकाशध्वम् ॥ ४ ॥
भावार्थभाषाः - यत्र सनातने कारणे सूर्यादयो लोकाः प्रकाशन्ते तत्र यूयं वयं च प्रकाशामहे ॥ ४ ॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - That ancient and eternal seat of existence and knowledge wherein abide a thousand brave and mysterious divinities and where the suns with their blazing refulgence cover as well as reveal the face of Divinity, there, all ye men and women of the world, arise, reach and dwell.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

Like sun, we all seek lights from Him.

अन्वय:

O men you should always dwell in that Eternal Cause (God). The enlightened persons shine in Him like the rays of the sun. Let us cover the vast scientific knowledge like the ancient splendor in which thousands of heroes dwell.

पदार्थान्वयभाषाः - NA
भावार्थभाषाः - We and you shine in that Eternal Cause-God in Whom the sun and other worlds shine or from whom-they seek their splendor.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - ज्या सनातन कारणात सूर्य इत्यादी लोकलोकांतर प्रकाशित होतात, तेथे तुम्ही आम्हीही प्रकाशित होतो. ॥ ४ ॥