वांछित मन्त्र चुनें

तनू॑नपादृ॒तं य॒ते मध्वा॑ य॒ज्ञः सम॑ज्यते। दध॑त्सह॒स्रिणी॒रिष॑: ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

tanūnapād ṛtaṁ yate madhvā yajñaḥ sam ajyate | dadhat sahasriṇīr iṣaḥ ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

तनू॑ऽनपात्। ऋ॒तम्। य॒ते। मध्वा॑। य॒ज्ञः। सम्। अ॒ज्य॒ते॒। दध॑त्। स॒ह॒स्रिणीः॑। इषः॑ ॥ १.१८८.२

ऋग्वेद » मण्डल:1» सूक्त:188» मन्त्र:2 | अष्टक:2» अध्याय:5» वर्ग:8» मन्त्र:2 | मण्डल:1» अनुवाक:24» मन्त्र:2


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अब अध्यापक के विषय को अगले मन्त्र में कहा है ।

पदार्थान्वयभाषाः - जो (सहस्रिणीः) सहस्रों (इषः) अन्नादि पदार्थों को (दधत्) धारण करता हुआ (तनूनपात्) शरीरों को न गिराने न नाश करनेहारा अर्थात् पालनेवाला (यज्ञः) पदार्थों में संयुक्त करने योग्य अग्नि (ऋतम्) यज्ञ, सत्य व्यवहार और जलादि पदार्थ को (मध्वा) मधुरता आदि के साथ (यते) प्राप्त होते हुए जन के लिये (समज्यते) अच्छे प्रकार प्रकट होता है, उसको सब सिद्ध करें ॥ २ ॥
भावार्थभाषाः - जिस कर्म से अतुल धन-धान्य प्राप्त होते हैं, उसका अनुष्ठान आरम्भ मनुष्य निरन्तर करें ॥ २ ॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

ऋत को अपनाने के तीन लाभ

पदार्थान्वयभाषाः - १. गतमन्त्र के अनुसार हमारे जीवनों में समिद्ध हुए प्रभु ऋतं यते ऋत की ओर चलनेवाले के लिए, यज्ञों को अपनानेवाले के लिए [ऋत-यज्ञ] अथवा प्रत्येक कार्य को ठीक समय व ठीक स्थान पर करनेवाले के लिए [ऋत= right] (तनूनपात्) = शरीर को न गिरने देनेवाले हैं। प्रभु ऋत को अपनानेवाले के शरीर को स्वस्थ बनाते हैं। इसका (यज्ञः) = जीवन-यज्ञ (मध्वाः) = माधुर्य से (समज्यते) = अलंकृत किया जाता है। स्वास्थ्यादि की प्राप्ति से इसके जीवन में मधुरता बनी रहती है । ३. प्रभु इसके लिए (सहस्त्रिणीः इष:) = सहस्रशः अन्नों को (दधत्) = धारण करते हैं। इसे संसार में अन्न - रस की कमी नहीं रहती।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- ऋत को अपनाने से [क] हमारा शरीर स्वस्थ होगा, [ख] जीवन मधुर बनेगा और [ग] अन्न की कमी नहीं रहेगी।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

अथाऽध्यापकविषयमाह ।

अन्वय:

यः सहस्रिणीरिषो दधत्तनूनपाद्यज्ञ ऋतं मध्वा यते समज्यते तं सर्वे साध्नुत ॥ २ ॥

पदार्थान्वयभाषाः - (तनूनपात्) यस्तनूनि शरीराणि न पातयति सः (ऋतम्) यज्ञं सत्यव्यवहारं जलादि च (यते) गच्छते (मध्वा) मधुरादिना (यज्ञः) यजनीयः (सम्) सम्यक् (अज्यते) व्यज्यते (दधत्) यो दधाति सः (सहस्रिणीः) बह्वीः (इषः) अन्नानि ॥ २ ॥
भावार्थभाषाः - येन कर्मणाऽतुलानि धनधान्यानि प्राप्यन्ते तस्याऽनुष्ठानं मनुष्याः सततं कुर्वन्तु ॥ २ ॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - Preserving and promoting the body politic, not allowing the system to slacken, the yajna of social and natural evolution goes forward on the path of truth and divine law for the man of action and endeavour with sweets of honey and wealth of soma joy, bearing and bringing a thousand gifts of food, energy and vitality.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

A person should endeavor to acquire wealth.

अन्वय:

The YAJNA that imparts thousand tones of food grains, and does not allow the body to decay, rather supports it and builds up. It is manifested for the benefit of a person because he engages himself in truthful and sweet conduct. such people, should be accomplished by all.

पदार्थान्वयभाषाः - NA
भावार्थभाषाः - All men should regularly and continuously perform noble and philanthropic deeds like the YAJNA. It imparts, incomparable wealth and food grains.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - ज्या कर्माने खूप धनधान्य प्राप्त होते, त्या अनुष्ठानाचा आरंभ माणसांनी सदैव करावा. ॥ २ ॥