वांछित मन्त्र चुनें

कु॒विन्नो॑ अ॒ग्निरु॒चथ॑स्य॒ वीरस॒द्वसु॑ष्कु॒विद्वसु॑भि॒: काम॑मा॒वर॑त्। चो॒दः कु॒वित्तु॑तु॒ज्यात्सा॒तये॒ धिय॒: शुचि॑प्रतीकं॒ तम॒या धि॒या गृ॑णे ॥

अंग्रेज़ी लिप्यंतरण

kuvin no agnir ucathasya vīr asad vasuṣ kuvid vasubhiḥ kāmam āvarat | codaḥ kuvit tutujyāt sātaye dhiyaḥ śucipratīkaṁ tam ayā dhiyā gṛṇe ||

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

कु॒वित्। नः॒। अ॒ग्निः। उ॒चथ॑स्य। वीः। अस॑त्। वसुः॑। कु॒वित्। वसु॑ऽभिः। काम॑म्। आ॒ऽवर॑त्। चो॒दः। कु॒वित्। तु॒तु॒ज्यात्। सा॒तये॑। धियः॑। शुचि॑ऽप्रतीकम्। तम्। अ॒या। धि॒या। गृ॒णे॒ ॥ १.१४३.६

ऋग्वेद » मण्डल:1» सूक्त:143» मन्त्र:6 | अष्टक:2» अध्याय:2» वर्ग:12» मन्त्र:6 | मण्डल:1» अनुवाक:21» मन्त्र:6


0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

फिर उसी विषय को अगले मन्त्र में कहा है ।

पदार्थान्वयभाषाः - जो (कुवित्) बड़ा (अग्निः) बिजुली आदि रूपवाला अग्निः (नः) हमारे लिये (उचथस्य) उचित पदार्थ का (वीः) व्यापक (असत्) हो वा (वसुभिः) वसानेवालों के साथ (कुवित्) बड़ा (वसुः) वसानेवाला (कामम्) काम को (आवरत्) भली भाँति स्वीकार करे वा (सातये) विभाग के लिये (कुवित्) बड़ा प्रशंसित जन (चोदः) प्रेरणा दे वा (धियः) बुद्धियों को (तुतुज्यात्) बलवती करे (तम्) उस (शुचिप्रतीकम्) पवित्र प्रतीति देनेवाले जन की (अया) इस (धिया) बुद्धि वा कर्म से (गृणे) मैं स्तुति करता हूँ ॥ ६ ॥
भावार्थभाषाः - जो बिजुली के समान उचित काम प्राप्त कराने और बुद्धि बल अत्यन्त देनेवाले बड़े प्रशंसित विद्वान् अपनी बुद्धि से सब मनुष्यों को विद्वान् करते हैं, उनकी सब लोग प्रशंसा करें ॥ ६ ॥
0 बार पढ़ा गया

हरिशरण सिद्धान्तालंकार

बुद्धिप्रदाता प्रभु

पदार्थान्वयभाषाः - १. वह (अग्निः) = अग्रणी प्रभु (नः उचथस्य) = हमसे उच्चारित होनेवाले स्तोत्र की (कुवित्) = खूब ही (वी:) = कामना करनेवाले (असत्) = हों। हमारे द्वारा किये गये स्तोत्र प्रभु को प्रिय हों। २. (वसुः) = वे सबको निवास देनेवाले प्रभु (कुवित्) = खूब ही (वसुभिः) = वसुओं के द्वारा-आवश्यक धनों के द्वारा (कामम् आवरत्) = हमारी कामना को आच्छादित कर दें, अर्थात् कामना से अधिक ही धन-धान्य प्राप्त करानेवाले हों। ३. (चोदः) = सदा धर्म की प्रेरणा देनेवाले वे प्रभु (धियः सातये) = बुद्धियों की प्राप्ति के लिए (कुवित् तुतुज्यात्) = खूब ही प्रेरणा दें। प्रभु की प्रेरणा से हमें सदा सद्बुद्धि प्राप्त हो। ४. (तं शुचिप्रतीकम्) = उस दीप्त रूपवाले [दीत अङ्गोंवाले] प्रभु को अया धिया इस बुद्धि से (गृणे) = मैं स्तुत करता हूँ। बुद्धि के द्वारा प्रभु का स्तवन करता हूँ, अर्थभावनपूर्वक प्रभु के स्तोत्रों का उच्चारण करता हूँ।
भावार्थभाषाः - भावार्थ- मेरे स्तोत्र प्रभु को प्रिय हों। प्रभु मुझे वसु प्राप्त कराएँ, हमारी बुद्धियों को प्रेरणा दें। हम बुद्धि से प्रभु का स्तवन करें।
0 बार पढ़ा गया

स्वामी दयानन्द सरस्वती

पुनस्तमेव विषयमाह ।

अन्वय:

यः कुविदग्निर्न उचथस्य वीरसद्वसुभिस्सह कुविद्वसुः काममावरत्सातये कुविच्चोदो धियस्तुतुज्यात् तं शुचिप्रतीकमया धियाऽहं गृणे ॥ ६ ॥

पदार्थान्वयभाषाः - (कुवित्) महान् (नः) अस्मभ्यम् (अग्निः) विद्युदादिस्वरूपः (उचथस्य) उचितस्य (वीः) व्यापकः (असत्) भवेत् (वसुः) वासयिता (कुवित्) महान् (वसुभिः) वासयितृभिः (कामम्) (आवरत्) आवृणुयात् (चोदः) चुद्यात् प्रेरयेत् (कुवित्) महान् (तुतुज्यात्) बलयेत् (सातये) विभागाय (धियः) प्रज्ञाः (शुचिप्रतीकम्) (तम्) (अया) अनया। अत्र वाच्छन्दसीत्येकारादेशाभावः। (धिया) प्रज्ञया कर्मणा वा (गृणे) स्तौमि ॥ ६ ॥
भावार्थभाषाः - ये विद्युद्वदुचितकामप्रापका बुद्धिबलप्रदायका महान्तो विद्वांसः स्वबुद्ध्या सर्वाञ्जनान् विदुषः कुर्वन्ति तान् सर्वे प्रशंसन्तु ॥ ६ ॥
0 बार पढ़ा गया

डॉ. तुलसी राम

पदार्थान्वयभाषाः - May Agni, lord of light and power, expand and heighten our song of praise and celebration. May the brilliant power, great and beneficent, accord, approve and accomplish our desire and ambition with comforts and well-being in life. Great inspirer is Agni. May the power sharpen and activate our mind and intellect to create new things with acquisition of success and victories. With the same mind and intellect we praise and celebrate the grandeur of Agni, mighty, versatile, brilliant, blazing and pure of form and action.
0 बार पढ़ा गया

आचार्य धर्मदेव विद्या मार्तण्ड

"We should admire sincere learned persons.

अन्वय:

I glorify the learned leader with my intellect and action because he possesses pure wisdom. Like fire (electricity), he promotes all desirable virtues and good qualities, and fulfils our noble desires with the help of other persons observing Brahmacharya (restraint on senses). Such persons are capable to inspire our intellects, in order to inculcate the spirit of Yajna by distribution of wealth and knowledge among the needy. Indeed, it may strengthen us ever more.

भावार्थभाषाः - Let all of us admire the great scholars, because they are capable to fulfill all noble desires, and can make all learned with their teachings.
0 बार पढ़ा गया

माता सविता जोशी

(यह अनुवाद स्वामी दयानन्द सरस्वती जी के आधार पर किया गया है।)
भावार्थभाषाः - जे विद्युतप्रमाणे योग्य काम प्राप्त करविणारे व अत्यंत बुद्धी बल देणारे, मोठे प्रशंसित विद्वान आपल्या बुद्धीने सर्व माणसांना विद्वान करतात, त्यांची प्रशंसा सर्व लोकांनी करावी. ॥ ६ ॥