वांछित मन्त्र चुनें
142 बार पढ़ा गया

ह॑रि॒माणं॑ ते॒ अङ्गे॑भ्यो॒ऽप्वाम॑न्त॒रोदरा॑त्। य॑क्ष्मो॒धाम॒न्तरा॒त्मनो॑ ब॒हिर्निर्म॑न्त्रयामहे ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

हरिमाणम् । ते । अङ्गेभ्य: । अप्वाम् । अन्तरा । उदरात् । यक्ष्म:ऽधाम् । अन्त: । आत्मन: । बहि: । नि: । मन्त्रयामहे ॥१३.९॥

अथर्ववेद » काण्ड:9» सूक्त:8» पर्यायः:0» मन्त्र:9


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

समस्त शरीर के रोग नाश का उपदेश। इस सूक्त का मिलान अ० का० २ सूक्त ३३ से करो।

पदार्थान्वयभाषाः - (हरिमाणम्) पीलिया [वा कामला रोग] को (ते) तेरे (अङ्गेभ्यः) अङ्गों से, और (अप्वाम्) वायु गोला को (अन्तरा) भीतर (उदरात्) पेट से, (यक्ष्मोधाम्) राजरोग करनेवाली [व्यथा] को (अन्तः) भीतर (आत्मनः) देह से (बहिः) बाहिर (निः मन्त्रयामहे) हम विचारपूर्वक निकालते हैं ॥९॥
भावार्थभाषाः - जैसे उत्तम वैद्य निदान पूर्व बाहिरी और भीतरी रोगों का नाश करके मनुष्यों को हृष्ट-पुष्ट बनाता है, वैसे ही विद्वान् लोग विचारपूर्वक अविद्या को मिटा कर आनन्दित होते हैं ॥१॥ यही भावार्थ २ से २२ तक अगले मन्त्रों में जानो ॥
टिप्पणी: ९−(हरिमाणम्) अ० १।२२।१। कामिलादिरोगम् (ते) तव (अङ्गेभ्यः) (अप्वाम्) अ० ३।२।५। अपवातीति हिनस्तीति। अप्वा यदेनया विद्धाऽपवीयते। व्याधिर्वा भयं वा-निरु० ६।१२। वायुशूलम् (अन्तरा) मध्ये (यक्ष्मोधाम्) यक्ष्म+दधातेः-क, सकारोपसर्जनम्। क्षयधारिणीं व्यथाम् (अन्तः) मध्ये (आत्मनः) देहस्य। अन्यत् पूर्ववत् ॥