अजा रो॑ह सु॒कृतां॒ यत्र॑ लो॒कः श॑र॒भो न च॒त्तोऽति॑ दु॒र्गाण्ये॑षः। पञ्चौ॑दनो ब्र॒ह्मणे॑ दी॒यमा॑नः॒ स दा॒तारं॒ तृप्त्या॑ तर्पयाति ॥
पद पाठ
अज । आ । रोह । सुऽकृताम् । यत्र । लोक: । शरभ: । न । चत्त: । अति । दु:ऽगानि । एष: । पञ्चऽओदन: । ब्रह्मणे । दीयमान: । स: । दातारम् । तृप्त्या । तर्पयति ॥५.९॥
अथर्ववेद » काण्ड:9» सूक्त:5» पर्यायः:0» मन्त्र:9
0 बार पढ़ा गया
पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी
ब्रह्मज्ञान से सुख का उपदेश।
पदार्थान्वयभाषाः - (अज) हे अजन्मा वा गतिशील जीवात्मा ! [वहाँ] (आ रोह) चढ़कर जा (यत्र) जहाँ (सुकृताम्) सुकर्मियों का (लोकः) लोक [स्थान] है, और (शरभः न) शत्रुनाशक [शूर] के समान (चत्तः) प्रार्थना किया गया तू (दुर्गाणि) संकटों को (अति) पार करके (एषः) चल। (सः) वह (ब्रह्मणे) ब्रह्म [परमेश्वर] को (दीयमानः) दिया जाता हुआ (पञ्चौदनः) पाँच भूतों [पृथिव्यादि-म० ८] से सींचा हुआ [जीवात्मा] (दातारम्) दाता [अपने आप] को (तृप्त्या) तृप्ति [सुख की परिपूर्णता से] (तर्पयाति) तृप्त करे ॥९॥
भावार्थभाषाः - जो मनुष्य पुरुषार्थ करके विघ्नों को हटाकर परमेश्वर की भक्ति में लवलीन होता है, वह मोक्षसुख से तृप्त रहता है ॥९॥
टिप्पणी: ९−(अज) हे अजन्मन् गतिशील वा (आ रोह) उद्गच्छ (सुकृताम्) (यत्र) (लोकः) (शरभः) कॄशॄशलि०। उ० ३।१२२। शॄ हिंसायाम्-अभच्। शत्रुनाशकः शूरः (न) इव (चत्तः) ग्रसितस्कभितस्तभितोत्तभितचत्त०। पा० ७।२।३४। चते याचने-क्त, इडभावः। याचितः (अति) अतीत्य (दुर्गाणि) दुरितानि (एषः) इण् गतौ अथवा इष गतौ-लेट्। गच्छेः (पञ्चौदनः) म० ८। पञ्चभूतैः सिक्तो जीवात्मा (ब्रह्मणे) परमात्मने (दीयमानः) समर्प्यमाणः (सः) (दातारम्) समर्पयितारं स्वात्मानम् (तृप्त्या) मुक्त्या (तर्पयाति) हर्षयेत् ॥
