वांछित मन्त्र चुनें
देवता: कामः ऋषि: अथर्वा छन्द: त्रिष्टुप् स्वर: काम सूक्त
134 बार पढ़ा गया

इ॑न्द्रा॒ग्नी का॑म स॒रथं॒ हि भू॒त्वा नी॒चैः स॒पत्ना॒न्मम॑ पादयाथः। तेषां॑ प॒न्नाना॑मध॒मा तमां॒स्यग्ने॒ वास्तू॑न्यनु॒निर्द॑ह॒ त्वम् ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

इन्द्राग्नी इति । काम । सऽरथम् । हि । भूत्वा । नीचै: । सऽपत्नान् । मम । पादयाथ: । तेषाम् । पन्नानाम् । अधमा । तमांसि । अग्ने । वास्तूनि । अनुऽनर्दह । त्वम् ॥२.९॥

अथर्ववेद » काण्ड:9» सूक्त:2» पर्यायः:0» मन्त्र:9


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

ऐश्वर्य की प्राप्ति का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (काम) हे कमनीय [परमेश्वर !] [मेरे] (इन्द्राग्नी) वायु और अग्नि [प्राण वायु और शारीरिक बल] के साथ (सरथम्) एक रथ पर (हि) ही (भूत्वा) होकर (मम) मेरे (सपत्नान्) शत्रुओं को (नीचैः) नीचे (पादयाथः) पहुँचा। (अग्ने) हे तेजस्वी परमेश्वर ! (त्वम्) तू (अधमा) अति नीच (तमांसि) अन्धकारों में (पन्नानाम्) पहुँचे हुए (तेषाम्) उन [शत्रुओं] के (वास्तूनि) घरों को (अनुनिर्दह) निरन्तर जला दे ॥९॥
भावार्थभाषाः - मनुष्य सर्वशक्तिमान् परमेश्वर की महाशक्ति को विचारकर शारीरिक और आत्मिक बल के साथ काम क्रोध आदि शत्रुओं को उनके कारणसहित नाश करके आनन्द पावें ॥९॥ इस मन्त्र का उत्तरार्द्ध ऊपर मन्त्र ४ में कुछ भेद से आ चुका है ॥
टिप्पणी: ९−(इन्द्राग्नी) विभक्तेः पूर्वसवर्णदीर्घः। इन्द्राग्निभ्याम्। इन्द्रेण प्राणवायुना अग्निना शारीरिकबलेन च सह (काम) हे कमनीय परमेश्वर (सरथम्) अ० ४।३१।१। समाने रथे (पादयाथः) तिङां तिङो भवन्ति। वा० पा० ७।१।३९। पादयतेर्लेटि, एकवचने द्विवचनम्। पादय। गमय (पन्नानाम्) पद गतौ-क्त। प्राप्तानाम् (अनुनिर्दह) निरन्तरं भस्मीकुरु। अन्यत् पूर्ववत्-म० ४ इत्यादौ ॥