वांछित मन्त्र चुनें
79 बार पढ़ा गया

से॒दिरु॒ग्रा व्यृद्धि॒रार्ति॑श्चानपवाच॒ना। श्रम॑स्त॒न्द्रीश्च॒ मोह॑श्च॒ तैर॒मून॒भि द॑धामि॒ सर्वा॑न् ॥

मन्त्र उच्चारण
पद पाठ

सेदि: । उग्रा । विऽऋध्दि: । आर्ति: । च । अनपऽवाचना । श्रम: । तन्द्री: । च । मोह: । च । तै: । अमून् । अभि । दधामि । सर्वान् ॥८.९॥

अथर्ववेद » काण्ड:8» सूक्त:8» पर्यायः:0» मन्त्र:9


पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी

शत्रु के नाश का उपदेश।

पदार्थान्वयभाषाः - (सेदिः) महामारी आदि क्लेश, (उग्रा) भारी (व्यृद्धिः) निर्धनता (च) और (अनपवाचना) अकथनीया (आर्तिः) पीड़ा (श्रमः) परिश्रम, (च) और (तन्द्रीः) आलस्य (च) और (मोहः) मोह [घबड़ाहट] [जो हैं], (तैः) उन सब से (अमून्) उन (सर्वान्) सबों को (अभि दधामि) मैं घेरे लेता हूँ ॥९॥
भावार्थभाषाः - दुष्ट उपद्रवी लोगों को बड़ी-बड़ी विपत्तियों में फँसाना योग्य है ॥९॥
टिप्पणी: ९−(सेदिः) अ० २।१४।३। निर्ऋतिः। महाविषादः (उग्रा) प्रचण्डा (व्यृद्धिः) वि+ऋधु वृद्धौ-क्तिन्। अलक्ष्मीः (आर्तिः) अ० ३।३१।२। पीडा (च) (अनपवाचना) वच परिभाषणे-णिच् स्वार्थे-युच्। अकथनीया (श्रमः) परिश्रमः (तन्द्रीः) अवितॄस्तृन्त्रिभ्य ईः। उ० ३।१५८। तद्रि अवसादे सौ० धा०-ई प्रत्ययः। आलस्यम् (च) (मोहः) मूर्छा (च) (तै) पूर्वोक्तैः। अन्यत्पूर्ववत्-म० ८ ॥