76 बार पढ़ा गया
बृ॒हद्धि जालं॑ बृह॒तः श॒क्रस्य॑ वा॒जिनी॑वतः। तेन॒ शत्रू॑न॒भि सर्वा॒न्न्युब्ज॒ यथा॒ न मुच्या॑तै कत॒मश्च॒नैषा॑म् ॥
पद पाठ
बृहत् । हि । जालम् । बृहत: । शक्रस्य । वाजिनीऽवत: । तेन । शत्रून् । अभि । सर्वान् । नि । उब्ज । यथा । न । मुच्यातै । कतम: । चन । एषाम् ॥८.६॥
अथर्ववेद » काण्ड:8» सूक्त:8» पर्यायः:0» मन्त्र:6
पण्डित क्षेमकरणदास त्रिवेदी
शत्रु के नाश का उपदेश।
पदार्थान्वयभाषाः - (हि) क्योंकि (बृहतः) बड़े (वाजिनीवतः) बलवती क्रियाओंवाले (शक्रस्य) शक्तिमान् [सेनापति] का (जालम्) जाल [फैलाव] (बृहत्) बड़ा [है]। (तेन) उस [जाल] से (सर्वान्) सब (शत्रून् अभि) शत्रुओं पर (नि उब्ज) झुक पड़, (यथा) जिससे (एषाम्) इनमें से (कतमः चन) कोई भी (न मुच्यातै) न छूटे ॥६॥
भावार्थभाषाः - बलवान् सेनापति बहुत सी सेना का फैलाव करके शत्रुओं का नाश करे ॥६॥
टिप्पणी: ६−(बृहत्) महत् (हि) यस्मात् कारणात् (जालम्) म० ५। विस्तारः (बृहतः) महतः (शक्रस्य) शक्तिमतः सेनापतेः (वाजिनीवतः) वाजो बलम्-निघ० २।९। बलवतीक्रियायुक्तस्य (तेन) जालेन (शत्रून्) (अभि) प्रति (सर्वान्) (न्युब्ज) उब्ज आर्जवे। निगृह्य धाव (यथा) येन प्रकारेण (न मुच्यातै) अ० ४।१६।४। न मुक्तो भवेत् (कतमश्चन) कोऽपि (एषाम्) शत्रूणां मध्ये ॥
